ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٣١٢ - مقصود از مقام پروردگار و خوف از آن

(اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ )[١]، و نيز فرموده:(إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ نُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً)[٢].

و معناى آيات سه‌گانه در دادن ضابطه كلى براى صفت اهل دوزخ و اهل بهشت در اين خلاصه مى‌شود كه: اهل جهنم اهل كفر و فسوق، و اهل بهشت اهل ايمان و تقوايند، و در اين ميان طوائف ديگرى غير آن دو طائفه هستند كه از مستضعفين مى‌باشند، كسانى كه به گناهان خود اعتراف داشته، اعمالى صالح را با اعمالى زشت مخلوط مى‌كنند، و نيز طوائف ديگرى كه امرشان به دست خداى سبحان است، و چه بسا با شفاعت و وسائل ديگر مشمول مغفرت خدا بشوند.

پس معناى جمله‌(هِيَ الْمَأْوى‌) در آيه‌( فَأَمَّا مَنْ طَغى‌) ...(هِيَ الْمَأْوى‌ ) هى مأواه است، يعنى جهنم ماواى او است، و الف و لام كه در اول كلمه است به جاى ضمير آمده، ممكن هم هست ضمير حذف شده و تقدير كلام هى الماوى له باشد.

[مقصود از مقام پروردگار و خوف از آن‌]

و در آيه‌(وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ ...)، كلمه مقام اسم مكان است، و منظور مكانى است كه در آن جسمى از اجسام بايستد، اين اصل در معناى كلمه مقام است، هم چنان كه اسم زمان و مصدر ميمى نيز معناى اصلى آن است، و ليكن بسا مى‌شود كه صفات و احوال چيزى به نوعى عنايت محل و قرارگاه آن چيز اعتبار مى‌شود، و به آن صفات و احوال، مقام و منزلت اطلاق مى‌شود، مثل آن آيه‌اى كه در مورد شهادت مى‌فرمايد:(فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما)[٣]، و قول نوح كه به حكايت قرآن به قوم خود گفت:(إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقامِي وَ تَذْكِيرِي بِآياتِ اللَّهِ)[٤]، و قول ملائكه كه بنا به حكايت خداى تعالى گفتند:(وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ)[٥]، كه در اين چند مورد كلمه مقام نه اسم مكان واقعى است، و نه اسم‌

[١] آنچه در آسمانها و زمين است از آن خدا است، تا بدكاران را بدانچه كرده‌اند و نيكوكاران را به نيكى جزاء دهد، نيكوكارانى كه از گناهان كبيره كه خدا نهيشان كرده اجتناب مى‌كنند، و تنها مرتكب گناهان كوچك مى‌شوند، و پروردگار تو واسع المغفرة است. سوره نجم، آيه ٣٢.

[٢] اگر از گناهان كبيره‌اى كه از آن نهى شده‌ايد اجتناب كنيد، ما گناهانتان را كفاره مى‌دهيم و در منزلى آبرومند داخل مى‌سازيم. سوره نساء، آيه ٣١.

[٣] دو نفر از كسانى كه گواهان نخست بر آنها ستم كرده‌اند به جاى آنها قرار مى‌گيرند. سوره مائده، آيه ١٠٧.

[٤] اگر مقام من و اينكه آيات خدا را به شما تذكر مى‌دهم بر شما گران مى‌آيد. سوره يونس، آيه ٧١.

[٥] هيچ يك از ما نيست مگر آنكه مقامى معلوم دارد. سوره صافات، آيات ١٦٤.