ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٨٥ - بحث روايتى رواياتى در باره معناى احقاب ، مراد از روح ، و در ذيل آيات گذشته

مى‌كند اى كاش خاكى بود فاقد شعور و اراده، و در نتيجه آنچه كرده نكرده بود، و جزا داده نمى‌شد.

بحث روايتى [رواياتى در باره معناى احقاب ، مراد از روح ، و ... در ذيل آيات گذشته‌]

در تفسير قمى در ذيل جمله (وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً) امام فرموده: يعنى ابواب بهشت باز مى‌شود. و در معناى آيه‌(وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ فَكانَتْ سَراباً) فرمود: كوه‌ها چون سراب مى‌شود، كه در بيابان از دور برق مى‌زند[١].

و نيز در همان كتاب در معناى آيه‌(لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً) فرموده احقاب به معناى سالها، و حقب به معناى يك سال است، و يك سال، سيصد و شصت روز است، و يك روز قيامت برابر هزار سال از سالهاى دنيا است كه شما مى‌شماريد[٢].

و در مجمع البيان است كه نافع از ابن عمر روايت كرده كه گفت: رسول خدا ٦ فرمود: كسى كه داخل آتش شود از آن خارج نمى‌شود، تا آنكه احقابى در آن بماند، و حقب عبارت است از شصت و اندى سال، و سال سيصد و شصت روز است، و هر روز قيامت برابر هزار سال از سالهايى است كه شما مى‌شماريد، پس كسى اين دلگرمى را نداشته باشد كه به اين زوديها از آتش خارج شود[٣].

مؤلف: سيوطى هم اين روايت را در الدر المنثور با عبارتى ديگر آورده، و در آن به جاى شصت، عدد هشتاد آمده. و ابن عمر در آن روايت گفته: احدى دلگرم نباشد ... و نيز روايتى ديگر از رسول خدا ٦ نقل كرده كه فرموده: حقب چهل سال است‌[٤].

و نيز در مجمع البيان آمده كه عياشى به سند خود از حمران روايت كرده كه گفت:

از امام باقر (ع) معناى اين آيه را پرسيدم، فرمود: اين آيه در باره كسانى است كه از آتش خارج مى‌شوند، و نظير اين روايت را از احول نقل كرده‌[٥].

و در تفسير قمى در ذيل آيه‌(إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ مَفازاً) آمده كه متقيان در آن روز رستگار

[١] ( ١ و ٢) تفسير قمى، ج ٢، ص ٤٠١.

[٢] ( ١ و ٢) تفسير قمى، ج ٢، ص ٤٠١.

[٣] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٤.

[٤] الدر المنثور، ج ٦، ص ٣٠٨.

[٥] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٤.