ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٦٥٤ - تفصيل داستان فتح مكه پيمان شكنى مكيان، حركت قواى اسلام، وقايع بين راه، وارد شدن به شهر و

نازل شد سوره‌(إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ) بود[١].

مؤلف: شايد منظور از آخرين سوره در بست و به طور تمام بوده، كه در اين صورت منافات ندارد كه بعضى آيات ساير سوره‌ها بعد از اين سوره نازل شده باشد.

[تفصيل داستان فتح مكه: پيمان شكنى مكيان، حركت قواى اسلام، وقايع بين راه، وارد شدن به شهر و ...]

و در مجمع البيان در داستان فتح مكه آمده: بعد از آنكه در سال حديبيه رسول خدا ٦ با مشركين قريش صلح نمود، يكى از شرائط صلح اين بود كه هر كس و هر قبيله عرب بخواهد مى‌تواند داخل در عهد رسول خدا ٦ شود، و هر كس و هر قبيله بخواهد مى‌تواند داخل در عهد قريش گردد، قبيله خزاعه به عهد و عقد رسول خدا ٦ پيوست، و قبيله بنى بكر در عقد و پيمان قريش در آمد، و بين اين دو قبيله از قديم الأيام دشمنى بود.

در اين بين جنگى ميان بنى بكر و خزاعه اتفاق افتاد، و قريش بنى بكر را با دادن سلاح كمك كردند، ولى آشكارا كمك انسانى ندادند به جز بعضى افراد، از آن جمله عكرمة بن ابى جهل و سهيل بن عمرو كه شبانه و مخفيانه به كمك بنى بكر رفتند.

ناگزير عمرو بن سالم خزاعى سوار بر مركب خود شد و به مدينه نزد رسول خدا ٦ شتافت، و اين در هنگامى بود كه مساله فتح مكه بر سر زبانها افتاده بود، و رسول خدا ٦ در مسجد در بين مردم بود، عمرو بن سالم ايستاد و اين اشعار را سرود:

و قتلونا ركعا و سجدا[٢] رسول خدا ٦ فرمود: اى عمرو بس است، سپس برخاست و به خانه همسرش ميمونه رفت و فرمود: آبى برايم آماده ساز، آن گاه شروع كرد به غسل و شستشوى خود، و مى‌فرمود: يارى نشوم اگر بنى كعب- خويشاوندان عمرو بن سالم- را يارى نكنم، آن گاه از خزاعه بديل بن ورقاء با جماعتى حركت كرده نزد رسول خدا ٦ آمدند، آنها هم آنچه از بنى بكر و قريش كشيده بودند و مخصوصا يارى قريش از

[١] عيون اخبار الرضا، ج ٢، ص ٥، ح ١٢.

[٢] بارالها شاهد باش من به محمد اطلاع دادم، و او را به كمك طلبيدم، و به سوگندهاى غليظى كه نياكان ما، و نياكان او مقدسش مى‌شمردند سوگند دادم كه قريش در باره‌ات خلف وعده كردند و عهد مؤكد تو را نقض نمودند، و ما را در حال ركوع و سجده كشتند.