رواياتى رسيده كه منظور از تزكى دادن زكات فطره و خواندن نماز عيد است، و اين را هم مى‌دانيم كه روزه و توابعش كه يكى زكات فطره است و همچنين نماز عيد، بعد از هجرت در مدينه تشريع شده نتيجه مى‌گيريم كه آيات ذيل سوره در مدينه نازل شده، پس سوره مورد بحث مشتمل است بر آيات مكى و مدنى هر دو، و اين با رواياتى كه مى‌گويد اين سوره مكى است منافاتى ندارد، براى اينكه مى‌توان آن را حمل كرد به اينكه منظور صدر سوره است.

[توضيح معناى اينكه فرمود: (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ‌)- نام پروردگارت را تنزيه كن و اقوال مختلف در اين باره‌]

(سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) در اين آيه به رسول خدا ٦ دستور مى‌دهد اسم پروردگار خود را تقديس و تنزيه كند، و از اينكه نفرمود پروردگارت را تنزيه كن، فرمود اسم پروردگارت را تنزيه كن- و ظاهر لفظ اسم كلمه‌اى است كه بر مسمى دلالت كند- و كلمه هم جايش در زبان است، مى‌فهميم كه منظور اين است كه: هر وقت نام پروردگارت را به زبان مى‌آورى نام چيز ديگرى از قبيل آلهه و شركا و شفعا كه خدا از آن منزه است با آن كلمه به زبان ميار، و نسبت ربوبيت به آنها مده يعنى امورى كه از شؤون ربوبيت است و مختص به خداى تعالى است، از قبيل خلقت، ايجاد، رزق، احياء، اماته، و امثال آن را بغير خدا نسبت مده.

و يا معنايش اين است كه: امورى كه لايق ساحت مقدس خداى تعالى نيست از قبيل عجز، جهل، ظلم، غفلت و نظائر آن از هر صفت نقص و عيب را به خدا منسوب مكن.

و كوتاه سخن اينكه: تنزيه نام خدا اين است كه وقتى سخن از خدا مى‌رود بايد كلام از ذكر امورى كه مناسب با ذكر او نيست خالى باشد، اين تنزيه خدا در مرحله زبان و سخن است كه بايد با تنزيه او در مرحله عمل موافق باشد و لازمه اين تنزيه توحيد كامل و نفى شرك جلى است، و شرك جلى درست عكس توحيد است، و شخص مشرك نه تنها خداى تعالى را منزه از نواقص مذكور نمى‌داند، بلكه از شنيدن نام خدا به تنهايى ناراحت مى‌شود، و دو آيه زير بر اين معنا ناطق است:(وَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ)[١]،(وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى‌ أَدْبارِهِمْ نُفُوراً)[٢].

[١] و چون خدا به تنهايى نامش برده مى‌شود آنهايى كه به آخرت ايمان ندارند دلهايشان متنفر مى‌شود، و چون نام خدايانى كه به جاى خداى تعالى مى‌پرستند برده شود بشاش و خشنود مى‌گردند. سوره زمر، آيه ٤٥.

[٢] و چون نام پروردگارت به تنهايى در قرآن برده مى‌شود از شدت تنفر پشت مى‌كنند و مى‌روند.

سوره اسرى، آيه ٤٦.