اتفاق دارند بر اينكه پنج سوگند است از خداى تعالى، و بيشترشان گفته‌اند جواب قسم حذف شده، و تقدير كلام اقسم بالنازعات و اقسم بالناشطات ... است، و معنايش اين است كه من به اين نامبرده‌ها سوگند مى‌خورم كه شما بطور يقين مبعوث خواهيد شد.

و النازعات غرقا - بعضى‌[١] گفته‌اند: مراد از نازعات فرشتگانى هستند كه جان مردم را هنگام مردن نزع مى‌كنند و از اجساد بيرون مى‌كشند، و كلمه غرقا مصدرى است كه چون زوايدش حذف شده مطلب را بيشتر تاكيد مى‌كند، و تقدير آن و النازعات اغراقا و تشديدا فى النزع است، يعنى سوگند مى‌خورم به فرشتگانى كه در كندن جانها از بدنها اغراق مى‌كنند، و به سختى آن را مى‌كنند.

بعضى‌[٢] ديگر گفته‌اند: مراد از آن، ملائكه‌اى هستند كه ارواح كفار را از بدنهايشان با شدت مى‌كنند.

بعضى‌[٣] ديگر گفته‌اند: اصلا منظور از نازعات خود مرگ است، چون مرگ است كه ارواح را از بدنها بطور كامل بيرون مى‌كشد.

بعضى‌[٤] هم گفته‌اند: مراد از نازعات، ستارگان سيارى هستند كه از افقى كنده مى‌شوند و در افقى ديگر طلوع مى‌كنند، و معنايش اين است كه سوگند مى‌خورم به سيارگان كه از مطلع خود طلوع نموده، در مغربهاى خود غروب مى‌كنند.

و بعضى‌[٥] گفته‌اند: مراد از آن، كمان‌ها است كه تير را با كشيدن زه تا آنجا كه جا دارد از جاى خود كنده، به طرف دشمن پرتاب مى‌كند. و بنا بر اين سوگند به تير و كمان مجاهدين در راه خدا، و يا به خود مجاهدين است. بعضى‌[٦] ديگر گفته‌اند: مراد از آن، وحشى‌ها هستند كه بسوى دشت‌هاى سبز مى‌روند.

(وَ النَّاشِطاتِ نَشْطاً)- كلمه نشط به معناى جذب، و نيز خروج و اخراج به ملايمت و سهولت است، و نيز به معناى گره‌گشايى است. بعضى از مفسرين گفته‌اند: مراد از ناشطات ملائكه‌اى هستند كه ارواح را از اجساد بيرون مى‌كشند. بعضى‌[٧] ديگر گفته‌اند:

مراد ملائكه مخصوص هستند كه مامور گرفتن جانهاى مؤمنين از اجسادشان به رفق و سهولتند، هم چنان كه مراد از جمله قبلى ملائكه‌اى هستند كه جانهاى كفار را با شدت از اجساد آنان‌

[١] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٣٠، ص ٢٣.

[٢] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٣٠، ص ٢٣.

[٣] ( ٣ و ٤ و ٥) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٩.

[٤] ( ٣ و ٤ و ٥) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٩.

[٥] ( ٣ و ٤ و ٥) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٤٢٩.

[٦] تفسير قرطبى، ج ١٩، ص ١٩١.

[٧] تفسير قرطبى، ج ١٩، ص ١٩٢.