است كه آن را با زبان تو بيان كنيم. و در عبارتى ديگر آمده بر ما است كه آن را بر تو بخوانيم ، و لذا رسول خدا ٦ از آن به بعد هر وقت جبرئيل مى‌آمد، سر به زير مى‌انداخت. و در روايتى ديگر آمده- هر وقت جبرئيل مى‌رفت طبق وعده‌اى كه خدا داده بود شروع به خواندن مى‌كرد[١].

و در همان كتاب است كه ابن منذر و ابن مردويه، از ابن عباس روايت كرده‌اند كه گفت: رسول خدا ٦ چنين بود كه هر وقت (آياتى از) قرآن بر او نازل مى‌شد، در خواندنش عجله مى‌كرد، تا آن را حفظ كند، پس اين آيه نازل شد كه‌(لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ)، و رسول خدا ٦ نمى‌دانست چه وقت سوره‌اى كه نازل شده تمام مى‌شود، تا آنكه آيه‌(بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ) نازل مى‌شد، آن وقت مى‌فهميد سوره قبلى تمام، و سوره بعدى شروع شده است‌[٢].

مؤلف: در معناى اول حديث در مجمع البيان رواياتى از ابن جبير و در معناى همه روايت رواياتى ديگر وارد شده‌[٣]، و ما در سابق گفتيم كه انطباق اين معنا با آيات مورد بحث روشن نيست.

[رواياتى در معناى آيه:(إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ)]

و در تفسير قمى در ذيل آيه‌(كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ) آمده كه معصوم فرمود: عاجله همين دنياى حاضر است و(وَ تَذَرُونَ الْآخِرَةَ)، يعنى رها مى‌كنيد آخرت را. و فرموده ناضرة در(وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ)، يعنى نورانى و معناى نظر كردن به وجه اللَّه در(إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ) نظر كردن به رحمت و نعمت خداست‌[٤].

و در عيون در باب آنچه از اخبار توحيد از حضرت رضا رسيده به سندى كه به ابراهيم بن ابى محمود دارد، روايت كرده كه گفت: على بن موسى الرضا (ع) در معناى آيه‌(وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ) فرمود: يعنى چهره‌هايى كه در آن روز نورانى است، و منتظر ثواب پروردگارش است‌[٥].

مؤلف: اين روايت در كتاب توحيد[٦] و احتجاج‌[٧] و مجمع‌[٨] از على (ع) نقل‌

[١] ( ١ و ٢) الدر المنثور، ج ٦، ص ٢٨٩.

[٢] ( ١ و ٢) الدر المنثور، ج ٦، ص ٢٨٩.

[٣] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٩٧.

[٤] تفسير قمى، ج ٢، ص ٣٩٧.

[٥] عيون، ج ١، ص ١١٤، ط قم.

[٦] توحيد صدوق، ص ١١٦، ح ١٩، چاپ جامعه مدرسين.

[٧] احتجاج، ج ٢، ص ٤٠٩، ط بيروت.

[٨] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٩٨.