ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٢٨ - چند وجه در معناى آيه و لا تمنن تستكثر و و لربك فاصبر

[چند وجه در معناى آيه:(وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ) و(وَ لِرَبِّكَ فَاصْبِرْ)]

و معناى آيه مورد بحث اين است كه وقتى اين اوامر را امتثال كردى، يعنى قوم خود را انذار و پروردگار خود را تكبير، و جامه‌ات را تطهير كردى، و از پليديها دورى نمودى، بر كسى منت مگذار، در حالى كه اطاعت خود را بزرگ و بسيار ببينى، و نسبت به آن عجب بورزى، (براى اينكه تو بنده‌اى هستى كه از خودت مالك چيزى نيستى، آنچه دارى خدا به تو داده، و تو را بر آن توانا كرده، و آنچه دارى مالكش خداى تعالى است، و او خودش بر آنچه تو را بر آن قدرت داده قادر است).

مفسرين در معنا و تفسير آيه وجوهى ديگر ذكر كرده‌اند كه با سياق آن طور كه بايد سازگار نيست، مثلا گفته‌اند[١]: معنايش اين است كه آنچه مى‌دهى به اين منظور مده كه بيشتر از آن را به تو بدهند. و يا گفته‌اند[٢]: نعمت نبوت و قرآنى را كه خدا به تو داده بر مردم منت مگذار، تا با منت نهادن اجر بيشترى از آنان بگيرى. و يا گفته‌اند[٣]: ابلاغ رسالت را بر امت خود منت منه. و يا گفته‌اند[٤]: به خيال اينكه طاعاتت بسيار است و به اين بهانه، در انجام وظيفه سست مشو. و يا گفته‌اند[٥]: وقتى به مردم چيزى عطا مى‌كنى نه بر آنان منت بگذار و نه عطيه خود را بسيار بدان. و يا گفته‌اند[٦]: وقتى عطايى مى‌كنى به خاطر پروردگارت بكن، و صبر كن تا پاداش دهنده‌ات او باشد. و يا گفته‌اند[٧]: اين آيه از ربا خوارى نهى كرده، مى‌فرمايد: اگر به كسى قرضى مى‌دهى براى اين مده كه بيشتر از آن را مطالبه كنى.

(وَ لِرَبِّكَ فَاصْبِرْ) يعنى به خاطر پروردگارت صبر كن، و چون كلمه صبر مطلق آمده، شامل همه اقسام آن يعنى صبر در هنگام مصيبت و صبر بر اطاعت و صبر بر ترك معصيت مى‌شود. و معناى آيه اين است كه: به خاطر پروردگارت در هنگام مصيبت و آزار مردمى كه تو انذارشان مى‌كنى، و در برابر امتثال اين اوامر، و در برابر اطاعت خدا و ترك معصيتش صبر كن.

و اين معناى جامعى است براى مطالب متفرقه‌اى كه در تفسير آيه گفته‌اند، مثل اينكه بعضى‌[٨] گفته‌اند: اين جمله امر به خود فعل است و نظرى به متعلق آن ندارد، فقط مى‌خواهد بفرمايد صبر كن، اما در برابر چه صبر كند ساكت است. و يا بعضى‌[٩] گفته‌اند: منظور صبر در برابر اذيت و آزار مشركين است. و يا بعضى‌[١٠] گفته‌اند: منظور صبر بر اداى فرائض است. و

[١] تفسير كشاف، ج ٤، ص ٦٤٦.

[٢] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٣] ( ٣ و ٤ و ٥ و ٦ و ٧) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٤] ( ٣ و ٤ و ٥ و ٦ و ٧) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٥] ( ٣ و ٤ و ٥ و ٦ و ٧) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٦] ( ٣ و ٤ و ٥ و ٦ و ٧) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٧] ( ٣ و ٤ و ٥ و ٦ و ٧) مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٨٥.

[٨] ( ٨ و ٩ و ١٠) تفسير كشاف، ج ٤، ص ٦٤٦.

[٩] ( ٨ و ٩ و ١٠) تفسير كشاف، ج ٤، ص ٦٤٦.

[١٠] ( ٨ و ٩ و ١٠) تفسير كشاف، ج ٤، ص ٦٤٦.