يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥١ - ١١٤- اسلام چگونه بردگى را تأييد مىكند؟

ماده دوم- گشودن دريچه آزادى‌

اسلام برنامه وسيعى براى آزاد شدن بردگان تنظيم كرده است كه اگر مسلمانان آن را عمل مى‌كردند در مدتى نه چندان زياد همه بردگان تدريجاً آزاد و جذب جامعه اسلامى مى‌شدند.

رءوس اين برنامه چنين است:

الف- يكى از مصارف هشتگانه زكات در اسلام خريدن بردگان و آزاد كردن آنها است (توبه- آيه ٦٠) و به اين ترتيب يك بودجه دائمى و مستمر براى اين امر در بيت المال اسلامى در نظر گرفته شده كه تا آزادى كامل بردگان ادامه خواهد داشت.

ب- براى تكميل اين منظور مقرراتى در اسلام وضع شده كه بردگان طبق قرار دادى كه با مالك خود مى‌بندند بتوانند از دسترنج خود آزاد شوند (در فقه اسلامى فصلى در اين زمينه تحت عنوان «مكاتبه» آمده است) [١].

ج- آزاد كردن بردگان يكى از مهمترين عبادات و اعمال خير در اسلام است، و پيشوايان اسلام در اين مسأله پيشقدم بودند، تا آنچه كه در حالات على عليه السلام نوشته‌اند: اعتق الفاً من كدّ يده: «هزار برده را از دسترنج خود آزاد كردند» [٢]!

د- پيشوايان اسلام بردگان را به كمترين بهانه‌اى آزاد مى‌كردند تا سرمشقى براى ديگران باشد، تا آنجا كه يكى از بردگان امام باقر عليه السلام كار نيكى انجام داد امام عليه السلام فرمود: اذهب فانت حر فإني اكره ان استخدم رجلا من اهل الجنة: «برو تو آزادى كه من خوش ندارم مردى از اهل بهشت را به خدمت خود درآورم» [٣].

در حالات امام سجاد على بن الحسين عليه السلام آمده است: «خدمتكارش آب بر سر حضرت مى‌ريخت ظرف آب افتاد و حضرت را مجروح كرد، امام عليه السلام سر را بلند كرد، خدمتكار گفت: و الكاظمين الغيظ حضرت فرمود: «خشمم را فرو بردم» عرض كرد: و العافين عن الناس‌ فرمود: «خدا تو را ببخشد» عرض كرد: و اللَّه يحب المحسنين‌ فرمود: «برو براى خدا آزادى» [٤].

[١]- در زمينه مكاتبه و احكام جالب آن بحث مشروحى در جلد ١٤ تفسير تفسير نمونه صفحه ٤٥٩ و ٤٦٧ داشتيم.

[٢]- بحار الانوار جلد ٤١ صفحه ٤٣.

[٣]- وسائل جلد ١٦ صفحه ٣٢.

[٤]- نور الثقلين جلد ١ صفحه ٣٩٠.