يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٢ - ٨٧- دلائل عقلى معاد كدام است؟

و در جاى ديگر مى‌فرمايد: أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ: «آيا ممكن است پرهيزگاران را همچون فاجران قرار دهيم»؟ (ص- ٢٨).

به هر حال تفاوت انسانها در اطاعت فرمان حق جاى ترديد نيست همانگونه كه عدم كفايت دادگاه «مكافات اين جهان» و «محكمه وجدان» و «عكس العملهاى گناهان» براى برقرارى عدالت نيز به تنهائى كافى به نظر نمى‌رسد، بنابراين بايد قبول كرد كه براى اجراى عدالت الهى لازم است محكمه و دادگاه عدل عامى باشد كه سر سوزن كار نيك و بد در آنجا حساب شود وگرنه اصل عدالت تأمين نخواهد شد.

بنابراين بايد پذيرفت كه قبول عدل خدا مساوى است با قبول وجود معاد و رستاخيز، قرآن مجيد مى‌گويد وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ: «ما ترازوهاى عدالت را در روز قيامت برپا مى‌كنيم» (انبياء- ٤٧).

و نيز مى‌فرمايد: وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ: «در روز قيامت در ميان آنها به عدالت حكم مى‌شود و ظلم و ستمى بر آنها نخواهد شد» (يونس- ٥٤).

ج- برهان هدف‌ بر خلاف پندار ماديين، در جهان‌بينى الهى، براى آفرينش انسان هدفى بوده است كه در تعبيرات فلسفى از آن به «تكامل» و در لسان قرآن و حديث گاهى از آن به «قرب به خدا» و يا «عبادت و بندگى» تعبير شده است‌ وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ: «من جن و انس را نيافريدم مگر به اين منظور كه مرا پرستش كنند» (و در سايه عبادت و بندگى كامل شوند و به حريم قرب من راه يابند) (ذاريات- ٥٦).

آيا اگر مرگ پايان همه چيز باشد اين هدف بزرگ تأمين مى‌گردد؟

بدون شك پاسخ اين سؤال منفى است.

بايد جهانى بعد از اين جهان باشد و خط تكامل انسان در آن ادامه يابد، و محصول اين مزرعه را در آنجا درو كند، و حتى چنانكه در جاى ديگر گفته‌ايم در جهان ديگر نيز اين سير ادامه يابد تا هدف نهائى تأمين شده باشد.

خلاصه اينكه تأمين هدف آفرينش بدون پذيرش معاد ممكن نيست، و اگر ارتباط اين زندگى را از جهان پس از مرگ قطع كنيم همه چيز شكل معما به خود مى‌گيرد و پاسخى براى چراها نخواهيم داشت. [١]

[١]- تفسير نمونه ١٨/ ٤٧٩