قرار گرفته باشد حوادثى كه پايه يك انقلاب فكرى و اجتماعى و عقيده‌اى همه جانبه را پى‌ريزى كند او هر قدر بخواهد سخنان خود را يكسان و يكنواخت و عطف به سابق تحويل دهد قادر نيست، به خصوص اگر او درس نخوانده و پروش‌يافته يك محيط كاملًا عقب افتاده‌اى باشد.

امّا قرآن كه در مدت ٢٣ سال بر طبق احتياجات و نيازمنديهاى تربيتى مردم در شرائط و ظروف كاملا مختلف نازل شده، كتابى است كه درباره موضوعات كاملًا متنوع سخن مى‌گويد و مانند كتابهاى معمولى كه تنها يك بحث اجتماعى يا سياسى يا فلسفى يا حقوقى يا تاريخى را تعقيب مى‌كند نيست، بلكه گاهى درباره توحيد و اسرار آفرينش، و زمانى درباره احكام و قوانين و آداب و سنن، وقت ديگر درباره امتهاى پيشين و سرگذشت تكان‌دهنده آنان، و زمانى درباره مواعظ و نصايح و عبادات و رابطه بندگان با خدا سخن مى‌گويد، و به گفته دكتر گوستاولبون قرآن كتاب آسمانى مسلمانان، منحصر به تعاليم و دستورهاى مذهبى تنها نيست بلكه دستورهاى سياسى و اجتماعى مسلمانان نيز در آن درج است.

چنين كتاب با اين مشخصات، عادتاً ممكن نيست خالى از تضاد و تناقض و مختلف‌گوئى و نوسانهاى زياد باشد، امّا هنگامى كه مى‌بينيم با تمام اين جهات همه آيات آن هماهنگ، خالى از هرگونه تضاد و اختلاف و ناموزونى است، به خوبى مى‌توانيم حدس بزنيم كه اين كتاب زائيده افكار انسانها نيست بلكه از ناحيه خداوند است چنانكه خود قرآن اين حقيقت را در آيه فوق بيان كرده است» [١]. [٢]

آيات ١٢ تا ١٤ سوره هود بار ديگر اعجاز قرآن را تأكيد مى‌كند و مى‌گويد: اين يك سخن عادى نيست، تراوش مغز بشر نمى‌باشد بلكه وحى آسمانى است كه از علم و قدرت بى‌پايان خداوند سرچشمه گرفته، و به همين جهت تحدى مى‌كند و تمام جهانيان را به مبارزه مى‌طلبد و با توجه به اينكه معاصران پيامبر صلى الله عليه و آله و حتى اقوامى كه تا به امروز روى كار آمدند از انجام چنين چيزى عاجز ماندند و تن به آن‌

[١]- قرآن و آخرين پيامبر صفحه ٣٠٩

[٢]- تفسير نمونه ٤/ ٢٨