ميزان الحكمه - المحمدي الري شهري، الشيخ محمد - الصفحة ٥٣٦

٣٦٣٧

نَفيُ النَّسلِ عَنِ المُسوخِ

١٨٩٩٩.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنّ اللّه تعالى لم يَجعَلْ لمَسخٍ نَسلاً و لا عَقِبا ، و قد كانَتِ القِرَدَةُ و الخَنازيرُ قبلَ ذلكَ . [١]

١٩٠٠٠.عنه صلى الله عليه و آله : ما مَسَخَ اللّه ُ مِن شيءٍ فكانَ لَهُ عَقِبٌ و نَسلٌ . [٢]

١٩٠٠١.عنه صلى الله عليه و آله : إنّ اللّه َ لَم يَمسَخْ شيئا فيَدَعْ لَهُ نَسْلاً أو عاقِبَةً . [٣]

بيان :

في مجمع البيان في تفسير قوله تعالى : «و لَقد عَلِمْتُمُ الّذينَ اعْتَدَوا مِنْكُمْ في السَّبْتِ ...» [٤] عن ابن عبّاس قال : فمسخهم اللّه تعالى عقوبة لهم ، و كانوا يتعاوون و بقوا ثلاثة أيّام لم يأكلوا و لم يشربوا و لم يتناسلوا ، ثمّ أهلكهم اللّه تعالى ، و جاءت ريح فهبّت بهم و ألقتهم في الماء. و ما مسخ اللّه اُمّة إلاّ أهلكها ، و هذه القردة و الخنازير ليست من نسل اُولئك ، و لكن مسخ اُولئك على صورة هؤلاء ، يدلّ عليه إجماع المسلمين ، على أنّه ليس في القردة و الخنازير من هو من أولاد آدم ، و لو كانت من أولاد الممسوخين لكانت من بني آدم . و قال مجاهد : لم يُمسَخوا قردةً و إنّما هو مَثَل ضربه اللّه كما قال : «كمَثَلِ الحِمارِ يَحْمِلُ أسْفارا» . [٥] و حُكيَ عنه أيضا أنّه مُسخت قلوبهم ، فجُعلت كقلوب القردة لا تقبل وعظا و لا تتّقي زجرا . و هذان القولان يخالفان الظّاهر الّذي أكثر المفسّرين عليه من غير ضرورة تدعو إليه . [٦]

٣٦٣٧

قطع نسل مسخ شدگان

١٨٩٩٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند متعال براى هيچ مسخ شده اى نسلى و بازمانده اى نگذاشت. [اين ]بوزينه ها و خوك ها قبلاً بوده اند.

١٩٠٠٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند هيچ موجودى را مسخ نكرد كه برايش دنباله و نسلى باشد.

١٩٠٠١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند هر موجودى را مسخ كرد، برايش نسل يا دنباله اى باقى نگذاشت.

توضيح:

در «مجمع البيان» در تفسير آيه «و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت ... ؛ و كسانى از شما را كه روز شنبه [از فرمان خدا ]تجاوز كردند، خوب شناختيد ؛ پس ايشان را گفتيم: بوزينگانى طرد شده باشيد» از قول ابن عباس آمده است كه گفت: خداوند متعال آنها را با مسخ كردن كيفر داد. آنها بر يكديگر بانگ مى زدند و سه روز نَه چيزى خوردند و نَه آشاميدند و نَه زاد و ولد كردند و پس از سه روز، خداوند متعال آنان را هلاك كرد و بادى وزيدن گرفت و آنها را در آب انداخت. خداوند هيچ قومى را مسخ نكرد، مگر اين كه نابودشان ساخت. به اتّفاق آراى مسلمانان اين ميمون ها و خوك ها از نسل آن عدّه نيستند. بلكه آنان به صورت اين حيوانات مسخ شدند. در ميان ميمون ها و خوك ها از فرزندان آدم وجود ندارد و اگر اين ها از فرزندان مسخ شدگان بودند، بى گمان اين حيوانات آدميزاد بودند. مجاهد مى گويد: آنان به ميمون تبديل نشدند، بلكه اين مَثَلى است كه خداوند متعال زده است؛ چنان كه فرموده است: «مانند مَثَل الاغ كه كتاب هايى را حمل مى كند». از مجاهد همچنين نقل شده است كه: دل هاى اين عدّه مسخ شد و مانند دل هاى بوزينگان شد كه نه اندرزى مى پذيرفت و نه از بانگ و هيبتى مى ترسيد. اين دو گفته با ظاهر آيه، كه اكثر مفسّران به آن اعتقاد دارند، مخالف است و ضرورتى هم ندارد كه چنين تأويلات و توجيهاتى گفته شود.