خاصّى برخوردار بودند، زيرا گزارش‌هاى اطّلاعاتى‌شان با نهايت دقّت و درستى، تهيّه مى‌شد. هنوز قرن شانزدهم آغاز نشده بود كه اكثر حكومت‌هاى اروپايى همان راه ولايت‌هاى ايتاليايى را در پيش گرفتند. [١]

از آن‌جا كه در روزگار قديم نقشه كشى هنر شناخته شده‌اى نبود، اخبار مربوط به جغرافياى محلى، يكى از عناصر مهمّ اطّلاعاتى به شمار مى‌رفت. كشف يك راه كوهستانى، ممكن بود راه گذر به سوى يكى از مواضع استوار دشمن را هموار سازد و شناخت يك گدار رودخانه مى‌توانست سپاهى را از محاصرۀ دشمن برهاند. ساكنان محلّى را مى‌توان با انواع انگيزه‌ها به دادن اين‌گونه اخبار وادار كرد. براى مثال، لويى نهم فرانسوى به يكى از صحرا نشينان مصر پاداشى بخشيد كه او را به گدار يكى از شاخه‌هاى نيل راهنمايى كند تا سپاه فرانسه را به سوى سپاه مصر عبور دهد. آن صحرا نشين با اين كار، لويى را در يورشى غير منتظره عليه كشور خودش كمك كرد. [٢]

فرانسيس والسينگهام در سال ١٥٧٣ م جهت دستيابى به اخبار لازم براى بريتانيا، يك سازمان اطّلاعاتى ايجاد كرد؛ به اين ترتيب كه دانشجويان با استعداد دانشگاههاى آكسفورد و كمبريج را براى كار تحقيقى به فرانسه مى‌فرستاد و در ضمن از آن‌ها مى‌خواست كه در شهرها نفوذ كنند و از نيّات فرانسه عليه انگليس آگاهى بيابند. [٣]

در روزگار والسينگهام (متوفاى ١٥٩٠م) ، وزير امور خارجه مى‌توانست مراسلات خارجى و داخلى را زير نظر بگيرد. او مراسلات و پيام‌ها را مى‌گشود و پس از آگاهى بر مضمون آن‌ها، دوباره مهر و موم مى‌كرد و مى‌فرستاد. او يك كارشناس كد نويس و كاشف رموز يعنى توماس فيليپ را براى ابتكار رموز نامه‌هاى سرّى در اختيار داشت. [٤]

همين طور كشور سوئد در قرن هفدهم دقيق‌ترين سازمان اطّلاعاتى اروپا را داشت. وزير روسى در اعتراف به اين حقيقت مى‌گويد:

[١] -احمد هانى، الجاسوسية بين الوقاية و العلاج، ص ٤٢؛ صلاح نصر، حرب العقل و المعرفه، ص ١٦.
[٢] -صلاح نصر، حرب العقل و المعرفه، ص ١٧.
[٣] -حافظ ابراهيم خيرالله، عالم الاستخبارات، ص ٧.
[٤] -احمد هانى، الجاسوسية بين الوقاية و العلاج، ص ٤٣؛ صلاح نصر، حرب العقل و المعرفه، ص ١٨.