اطلاعات نظامی در اسلام - مناصره، عبدالله علي سلامه محمد؛ مترجم عبدالحسين بينش - الصفحة ١٣٧ - شاخۀ دوّم-دلايلى از سنّت شريف نبوى

«مسافت يك ماه را با رُعب يارى شدم.» [١]

اين حديث بر جايز بودن افكندن ترس در وجود دشمنان با وسايل گوناگون مثل تبليغات يا قطع رابطه يا ايجاد تزلزل و نوميدى دلالت دارد.

احاديث ياد شده بر وجوب جهاد با جان، مال و زبان به صورت‌هاى زير دلالت دارد:

الف- جهاد با جان و آن جنگ بى‌واسطه است.

ب- جهاد با مال؛ و آن بخشيدن مال براى تكميل نيازهاى جنگ مثل سلاح و امثال آن است، و اين مطلب از آيه‌هاى مربوط به جهاد استفاده مى‌شود:

«وَ جٰاهِدُوا بِاَمْوٰالِكُمْ وَ اَنْفُسِكُمْ فىٖ سَبيٖلِ اللّٰهِ» [٢]

با اموال و جانهايتان در راه خدا جهاد كنيد.

ج- جهاد با زبان، با اقامۀ دليل عليه دشمنان و دعوتشان به سوى خداى تعالى و بلند كردن صدا در برخورد با آنان و تشر زدن به قصد ترساندن و هر كارى كه باعث شكست دشمن مى‌شود. خداى تعالى فرموده است:

«وَ لاٰ يَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلاً اِلاّٰ كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ» [٣]

و هيچ غنيمتى از دشمن به آنان نمى‌رسد، جز آن كه به خاطر آن برايشان عمل صالحى نوشته شود.

از احاديث نيز چنين استفاده مى‌شود كه اهميّت و تأثير جهاد با زبان كم‌تر از جهاد با مال و جان نيست، بلكه تأثير آن بر دشمن، گاه از پيكار هم بيش‌تر است.

از آنچه گذشت، اصول اساسى زير را نتيجه مى‌گيريم:

الف- جهاد با زبان يكى از روش‌هاى جهاد با دشمنان است.

ب- وجوب جهاد با زبان همانند وجوب جهاد با جان و مال است.