استفادۀ از رأى و انديشه در جنگ، جايز و بلكه احتياج بدان از شجاعت مبرم‌تر است. از اين‌رو گفته‌اند: جنگ كامل و تمام عيارى كه رزمنده را به هدف مى‌رساند، همانا نيرنگ است، نه رويارويى. به اين دليل كه رويارويى خطر آفرين است، در حالى كه حصول به پيروزى با نيرنگ، خطر چندانى ندارد. [٣]

ميمون بن مهران گفته است: دروغ در برخى جاها از راستگويى بهتر است.

كلام وسيلۀ رسيدن به هدف است. پس هر هدف پسنديده‌اى كه بتوان هم از راه صدق و هم از راه دروغ بدان رسيد، دروغ در آن حرام است. و اگر رسيدن به هدفى مباح تنها از راه دروغ ممكن باشد، در اين صورت دروغ گفتن مباح است و اگر هدف واجب باشد، دروغ نيز واجب است، مثل اين‌كه حفظ خون مسلمان واجب است، پس هر جاكه راستگويى، موجب ريختن خون مسلمان پنهان شده از دست ظالم گردد، دروغ در آن‌جا واجب است و هرگاه كه هدفى جنگى يا اصلاح ذات البين يا دلجويى از كسى كه جنايتى بر او رفته، جز با دروغ حاصل نشود، دروغ در آن مباح است، جز اين‌كه شايسته است تا جاى ممكن از آن پرهيز شود، زيرا بيم آن مى‌رود كه اگر كسى باب دروغ را بر خود بگشايد، به موارد غير ضرورى و آنچه به حد ضرورت اكتفا نمى‌شود، نيز كشيده شود. بنابراين، دروغ در اصل، حرام است، مگر به حكم ضرورت [٤].

[١] - توريه آن است كه از لفظ آن مقصود صحيحى مراد باشد كه نسبت به آن دروغ نيست. اگر چه ظاهر لفظ و آنچه‌مخاطب درمى‌يابد دروغ باشد، اگر چنانچه مقصود اين نباشد، بلكه عبارت دروغ بطور مطلق ادا شود. در اين‌جا دروغ نيست. ر. ك: نووى: رياض الصالحين، ط.١٩٨، ص ٤٥٢، سيد قطب، اسلامنا، ط ٤، ص ١٩٢.
[٢] -ر. ك: قسطلانى، ارشاد السارى، ج ٥، ص ١٥٥؛ محمد هارون، الألف المختاره من صحيح البخارى، ج٤، ص ١٠٩؛ احمد شلبى، الجهاد و النظم، ص ٩٢.
[٣] -ر. ك: احمد شلبى، الجهاد و النظم، ص ٩٢.
[٤] -ر. ك: صحيح مسلم به شرح نووى، دار الفكر، ط ٣، ج ١٦، ص ١٥٨؛ طنطاوى، الجواهر فى تفسير القرآن، ط ٢، ج ٢٣، ص ٦٨؛ غزالى، احياء علوم الدين، ج ٣، ص ١٣٤؛ ابو زكريا يحيى بن شرف النووى دمشقى (٦٣١-٦٧٦ ه‌) رياض الصالحين، مؤسسة الرساله، بيروت،١٤٠٢ ه‌/١٩٨٢ م) . ص ٤٣٤.