مباحث تكميلى عقايد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ١٣٣
اراده تكوينى و تشريعى حق عمل كرده و هر كس آزادانه راه كفر را برگزيند مطابق اراده تكوينى و خلاف اراده تشريعى عمل كرده است.
توسّل به زور و آزادى انسان آيا توسّل به زور شمشير توسط هدايتگران با آزادى انسان منافات ندارد؟ و آيا اين توسل با شأن هدايتگرى آنان سازگار است؟ و مگر نه اينكه بسيارى از پيامبران و جانشينان آنان براى پيشبرد مقاصد خود به زور شمشير متوسل شدهاند؟ در جواب مىگوييم، خداوند انسان را طورى آفريده و در خلقت و طبيعت او گرايشهايى به وديعه نهاده كه به خودى خود و به طور طبيعى و فطرى طالب حق، حقيقت، فضائل و مكارم است و اين نوع خلقت مربوط به يك گروه و يك زمان نيست، بلكه همه انسانها بر چنين فطرتى خلق شدهاند و چنين گرايشهايى دارند. پيام پيامبران هم چيزى جز گرايشهاى فطرى و طبيعى نيست. آنان انسانها را به شناخت خدا، اطاعت فرمان خدا، كسب فضايل و پيراستگى از رذايل دعوت مىكنند كه همان گرايشهاى فطرى خودشان هست. و بهطور طبيعى انسانها اجابت كننده دعوت پيامبران هستند مگر اينكه موانعى آنها را باز دارد. بنابراين پيامبران در ابتدا براى انجام رسالت خود جز به تبليغ و بيان حقايق و احكام الهى به چيز ديگرى احتياج ندارند. امّا از آن رو كه هميشه در جوامع، افراد و گروههايى هستند كه منافع خود را در جهل، خرافهپرستى و ضلالت انسانها مىبينند و دعوت پيامبران تهديد كننده منافع مادى و نفسانى آنهاست، چنين افراد و گروههايى به صورتهاى مختلف در مقابل دعوت پيامبران قد علم كرده و مانع رسيدن پيام حياتبخش آنان به انسانهاى تشنه هدايت مىگردند.
اينان براى خاموش كردن چراغ فروزان رسالت به زور و حيله و ... متوسّل مىشوند. پيامبران و پيروان آنان نيز چارهاى نمىبينند جز اين كه براى دفاع از خود و رفع اين موانع دست به شمشير ببرند. پس استفاده پيامبران از سلاح و زور فقط براى دفاع و رفع موانع است و هيچ گاه براى دعوت ابتدايى نبوده است.
عكسالعمل جوامع انسانى در مقابل پيامبران و مصلحان نيز مختلف است. گاهى دعوت پيامبران و مصلحان مؤثر واقع مىشود و فطرت نهفته انسانها شكوفا مىگردد و