منظور از قلب به‌عنوان ابزار علم و ادراك در انسان، عضو صنوبرى شكل داخل بدن انسان نيست، بلكه مركز عواطف و احساسات مى‌باشد كه در زبان قرآن از آن به «فؤاد» تعبير شده و شأنى از شؤون روح آدمى مى‌باشد.
قلب و روح آدمى بسان آيينه‌اى است كه اگر غبار معصيت و زنگار رفتار زشت بر آن بنشيند هيچ حقيقتى در آن منعكس نمى‌شود، ولى آن گاه كه با تقوا، گرد و غبار گناه از آن شسته شود و زنگار آن به‌وسيله تهذيب نفس زدوده گردد، حقايق جهان بالا در آن نمايان مى‌گردد.
پيامبر اكرم (ص) به اين حقيقت اشاره نموده، مى‌فرمايد:
وَ لَوْ لا تَكْثيرٌ فى‌ كَلامِكُمْ وَ تَمْريجٌ فى‌ قُلُوبِكُمْ لَرَأَيْتُمْ ما ارى‌ وَ لَسَمِعْتُمْ ما اسْمَعُ. «١» اگر در سخن گفتن زياده‌روى نمى‌كرديد و قلب خود را در ورود هر نوع انديشه بدان آزاد نمى‌گذارديد، آنچه را من مى‌بينم، شما هم مى‌ديديد و آنچه را من مى‌شنوم، شما هم مى‌شنيديد.
و يا آن حضرت (ص) در حديث ديگرى مى‌فرمايد:
ما مِنْ عَبْدٍ الَّا وَ فى‌ وَجْهِهِ عَيْنانِ يُبْصِرُ بِهِما امْرَ الدُّنْيا وَ عَيْنانِ فى‌ قَلْبِهِ يُبْصِرُ بِهِما امْرَ اخِرَتِهِ فَاذا ارادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْراً فَتَحَ عَيْنَيْهِ اللَّتَيْنِ فى‌ قَلْبِهِ فَابْصَرَ بِهِما ما وَعَدَهُ بِالْغَيْبِ «٢» هر بنده‌اى دو چشم در چهره‌اش دارد كه به‌وسيله آن‌دو امور دنيوى را مى‌بيند و دو چشم در قلبش دارد كه امر آخرتش را به‌وسيله آنها مى‌بيند؛ و چون خداوند اراده كند كه به بنده‌اش خير برساند، دو چشمى را كه در قلبش است مى‌گشايد پس بنده او بوسيله آن دو چشم آنچه را خداوند، وعده غيبى بدان داده است، مى‌بيند.
البته در مورد دسترسى انسان به اين نوع از علم و آگاهى بايد گفت كه وظيفه انسان تزكيه نفس و مراقبت دائمى بر اعمال و گفتار خويش است و از آن پس خداوند، خود مى‌داند كه چه كسى شايستگى دريافت چه مقدار از چنين علمى را دارد.