مباحث تكميلى عقايد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٣٣
ما بهوضوح مشاهده مىكنيم كه در بدن مادر، اعضايى وجود دارد كه مىتواند غذاى نوزاد را بهموقع آماده سازد. پستان زن، مجراى خروجى شير و دهان كودك بهنوعى، با يكديگر هماهنگى دارد كه حاكى از هدفدارى و آيندهنگرى است و تصادف كور و كر نمىتواند آن را توجيه كند.
شگفت اينجاست كه ماديون با اينكه خود را از دانشمندان علوم طبيعى مىدانند، نظام حاكم بر ماده را از طريق تصادف توجيه مىكنند، در حاليكه تصادف هيچگاه مبدأ نظام نبوده، بلكه پيوسته مبدأ بىنظمى و هرج و مرج است.
فرض كنيد مصالح ساختمانى يك آپارتمان چهار طبقه را در ظرفى بزرگ بريزيم و ماهها و سالها آنرا به حركت درآوريم، هيچگاه از اين حركت ممتد، جزئىترين نظمى پديد نمىآيد. پس چگونه ذرّات جهان در سايه حركت ممتد، مبدأ پيدايش نظمهاى جزئى بوده كه روى هم جمع شده و نظام موجود را تشكيل داده است؟
٣- در پيدايش هستى مباحث تكميلى عقايد ٣٨ فضيلت شناخت خدا ص : ٣٨ ، علت مادى كافى است در پيدايش انواع، علت مادى- كه همان ماده است- كافى مىباشد و به علت فاعلى خارج از ماده نيازى نيست. درحقيقت، نفى علت فاعلى، خود اعتراف به خودكفايى ماده است.
- تحليل اين نظريه: نفى علت فاعلى و اكتفا به علت مادى، اشتباهى بيش نيست؛ زيرا ما در تحليل ماده، هر چه به عقب برگرديم، به بساطت آن و در نهايت، به ملكولها و اتمها مىرسيم، ولى ماده در حال پيشرفت، پيچيدهتر مىشود و كمالات بيشترى پيدا مىكند كه در ماده نخست وجود نداشته است.
هرگاه در تفسير پيدايش انواع، به علت مادى اكتفا كنيم، در تفسير تكامل آن- كه انواع جديدى در ماده پديدار مىشود- عاجز و ناتوان خواهيم بود؛ زيرا همانگونه كه گفته شد ماده در حالت اوليه، داراى بساطت است و در مراحل رشد، تكامل پيدا مىكند. اين تكامل نمىتواند نتيجه اجتماع ذرّات بسيط باشد، بلكه بهطور طبيعى، حالت جديدى براى ماده است كه به علتى ماوراى ماده نياز دارد.