يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ اشْتاتاً لِيُرَوْا اعْمالَهُمْ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ «١» در آن روز مردم به‌صورت گروههاى پراكنده (از قبرها) خارج مى‌شوند، تا اعمالشان به آنها نشان داده شود! پس هر كس هموزن ذرّه‌اى كار خير انجام دهد آن را مى‌بيند! و هر كس هموزن ذرّه‌اى كار بد كرده آن را مى‌بيند! يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ انَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ امَداً بَعيداً «٢» روزى كه هر كس، آنچه را از كار نيك انجام داده، حاضر مى‌بيند؛ و آرزو مى‌كند ميان او و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصله زمانى زيادى باشد.
چنانچه ملاحظه مى‌شود، در اين آيات و ديگر آيات مشابه نظير آيه ٤٩ سوره كهف «وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً» سخن از رؤيت خود اعمال است نه جزا و پاداش آنها.
پيامبر اكرم (ص) در ذيل آيه شريفه «يَوْمَ يُنْفَخُ فِى الصُّورِ فَتَأْتُونَ افْواجاً ...» «٣» به دسته‌بندى مردم در قيامت پرداخته و عملكرد هر گروه را سبب آن دانسته كه هر گروه به شكل خاصى به صحنه محشر وارد مى‌شوند. اين سخنان بيان صور ملكوتى اعمال است كه در قيامت ظاهر مى‌شود.
در مورد شكل‌گيرى بهشت و جهنّم نيز عنصر اصلى آن همان اعمال آدمى است، قرآن مجيد، خوردن مال يتيم را، خوردن آتش معرفى مى‌كند:
انَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ امْوالَ الْيَتامى‌ ظُلْماً انَّما يَأْكُلُونَ فى‌ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيراً «٤» كسانى كه اموال يتيمان را به ظلم و ستم مى‌خورند، (در حقيقت) تنها آتش مى‌خورند، و بزودى در شعله‌هاى آتش (دوزخ) مى‌سوزند.