مباحث تكميلى عقايد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ١٣٢
انتخاب ن مباحث تكميلى عقايد ١٣٧ مفهوم درست قضا و قدر ص : ١٣٦ مايد. تا اينجا سخن از ايجاد است و بحث پاداش و كيفر مطرح نيست همچنان كه اراده تكوينى خداوند در آفرينش حيوانات بر اين قرار گرفته كه آنان موجوداتى باشند تابع غرايز طبيعى محض و بدون قوه تعقل و توان انتخاب. پس اگر مىگوييم اراده خدا بر آزادى و اختيار انسان است يعنى اينكه خداوند انسان را چنين آفريده و چنين قدرت و توانى به او داده است.
و اما در مرحله بعد، اراده تشريعى است يعنى اينكه خداوند مىخواهد انسان بهگونهاى خاص باشد و كارهاى مشخصى را انجام دهد به همين جهت به چيزهايى امر مىكند و از چيزهايى نهى مىكند. در اينجا سخن از اراده تشريعى است. بلى در اين مرحله خداوند جز ايمان، توحيد، عمل صالح و اخلاق متعالى از انسان نمىخواهد و غير آن را براى انسان نمىپسندد و به آنچه مىخواهد امر كرده و از آنچه نمىپسندد، نهى كرده است ولى اين اراده تشريعى مبتنى بر اراده تكوينى است.
يعنى اگر خداوند انسان را داراى توان انتخاب خوب و بد نيافريده بود و انسان به اراده تكوينى خدا توان كفر ورزيدن يا ايمان آوردن نداشت ديگر امر و نهى او معنا پيدا نمىكرد.
پس اراده تكوينى خدا بر آزادى انسان است يعنى او را آزاد و داراى قواى مختلف و گرايشهاى گوناگون آفريده و اراده تشريعى او بر حقپرستى و حقطلبى انسان است؛ يعنى از او خواسته كه از پيروى خواهشهاى نفسانى و وسوسههاى شيطانى سر باز زند و تابع گرايشهاى معنوى نهفته در وجودش و تابع پيامبران دعوت كننده به فطرت و عقل باشد.
پس هر چه انسان انجام دهد با اذن و اراده تكوينى خدا است و هيچ كس قدمى خارج از اذن و اراده تكوينىاش برنمىدارد و در عين حال كه تمام اعمال و رفتار انسان مطابق اراده تكوينى است، او مختار مىباشد و مىتواند طبق اراده تشريعى خداوند حركت كند و يا مخالفت نموده و برخلاف اراده تشريعى حق عمل نمايد و در هر صورت از دايره اراده تكوينى خارج نشده است. البته اگر مطابق اراده تشريعى حق عمل كرد، رضايت خدا و پاداش شامل حال او خواهد شد و اگر برخلاف اراده تشريعى حق عمل كرد، قهر، غضب و كيفر الهى شامل حال او مىگردد پس اراده تكوينى خدا بر آزادى و اختيار انسان است و اراده تشريعى خدا بر ايمان و تقواى انسانهاست. هر كس آزادانه ايمان را برگزيند مطابق