تاريخ انبياء - ورعی و فرقانی - الصفحة ١٢٨

مشركان و يهوديان سبب بروز جنگهاى فراوان ميان او و دشمنانش گرديد. آن حضرت در سال دهم هجرت، پس از انجام مراسم حج در مكه و سپس ابلاغ امامت على بن ابى طالب (ع) در غدير خم به مدينه بازگشت و در بيست و هشتم ماه صفر سال يازدهم هجرى، در سن ٦٣ سالگى رحلت نمود و در شهر مدينه و در خانه خويش به خاك سپرده شد.
نقش پيامبر (ص) در پيشبرد اسلام‌ خداوند، حضرت محمد (ص) را به پيامبرى برگزيد تا در ادامه رسالت انبياى پيشين به هدايت مردم بپردازد و سنت هدايت بشر از سوى خداوند را استمرار بخشد. آن حضرت همانند همه پيامبران الهى در راه خدا كوشيد و در طى ٢٣ سال رسالت خود، علاوه بر مردم شبه جزيرة العرب مردم ديگر سرزمينها را به اسلام فراخواند و زمينه گسترش اسلام را فراهم ساخت به طورى كه پس از وفات آن حضرت، طولى نكشيد كه سرزمينهاى بسيارى توسط مسلمانان فتح شد و دايره گسترش اسلام اكثر نواحى خاور ميانه را در برگرفت.
در بررسى عوامل گسترش اسلام در ميان مردم حجاز، عوامل چندى را مى‌توان برشمرد، اما به طور مسلّم، از مهم‌ترين و پر اهميت‌ترين اين عوامل، شخصيت پيامبر اكرم (ص) بود.
آن حضرت با اخلاق كريمه خود توانست دلها را به سوى اسلام جذب كند. برخوردهاى آن حضرت، دوستان و يارانش را مجذوب‌تر و دشمنانش را سرافكنده و خجل مى‌ساخت.
خداى متعال از سجاياى اخلاقى پيامبر با تعبير «خُلق عظيم» ياد كرده و مى‌فرمايد:
وَإِنَّكَ لَعَلَى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ. (قلم: ٤)
و تو اخلاق عظيم و برجسته‌اى دارى.
و در آيه ديگر به تأثير غير قابل انكار اخلاق پيامبر (ص) در جلب قلوب و جذب پيروان اشاره دارد:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ (آل عمران: ١٥٩)
به [بركت‌] رحمت الهى، در برابر آنان [: مردم‌] نرم و مهربان شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو پراكنده مى‌شدند.
امير مؤمنان (ع) در توصيف شخصيت آن حضرت مى‌فرمايد: «هر كس بدون آشنايى قبلى او را مى‌ديد، هيبتش او را فرا مى‌گرفت و هر كس با او معاشرت مى‌كرد، دوستدار