اسلام متمركز نمود. جنگ در ساعات نخستين به سود سپاه توحيد تمام شد و دشمن شكست سختى خورد، ولى مسلمانان مرتكب دو خطاى بزرگ شدند كه موجب شد سپاه اسلام ضربات سختى رااز دشمن متحمل شود و شهداى بسيارى را در اين جنگ تقديم كند؛ هر چند كه در مراحل پايانى جنگ، در اثر مقاومت دليرانه تعداد كمى از دلاوران اسلام به ويژه فداكاريها و شجاعتهاى امير مؤمنان على عليه السلام، مسلمانان، برنده نهايى جنگ شدند.
نخستين خطاى بزرگ را تير اندازان مرتكب شدند كه سنگر خود را رها كرده و به جمع آورى غنايم روى آوردند، و دشمن توانست با شكست دادن بقيه آنان كه تعداد انگشت شمارى بودند از تنگه عبور كرده و پشت سر سپاه اسلام ظاهر شود.
اشتباه ديگر را فرماندهان ميمنه و ميسره مرتكب شدند. بدين ترتيب كه ميمنه و ميسره لشكر اسلام به فرماندهى اسَيد بن حضير و حباب بن منذر، خود را در نيروهاى قلب سپاه توحيد ادغام كرده و با آنان يكى شدند، هر چند كه آنها اين عمل را از روى حسن نيت انجام دادند و انگيزه بدى نداشتند. تصور آنها اين بود كه با اين كار، سپاه ضربتى نيرومندى به وجود آورند كه قلب سپاه دشمن را درهم بشكند و كار جنگ را يكسره كند، ولى اين كار موجب شد كه ميمنه و ميسره دشمن بى معارض باقى بماند، و نيرويى براى مقابله در برابر آن وجود نداشته باشد. در نتيجه، دشمن با استفاده از خطاى تير اندازان، كه به آن اشاره شد، توانست از تنگه بگذرد، و از پشت به نيروهاى اسلام حمله ور شود، و تلفات بسيارى رابه نيروهاى اسلام تحميل كند.
ابن ابى الحديد معتزلى اين تحليل زيبا را از استاد خود، درباره شكست مسلمانان در احُد نقل مى كند، او مى گويد: