هرچيزى زيربنا و اساسى دارد؛ زيربنا و اساس دين اسلام، شناخت است. نقش مقاومت يك فرد داراى شناخت در برابر شيطان (و الگوهاى فساد) از نقش هزار عابد بيشتر است.

نيز فرمود:

من عمل على غير علم كان ما يفسد أكثر ممّا يصلح؛[٢]

كسى كه بدون شناخت، عمل و حركت كند، بيشتر از آن كه اصلاح كند، به فساد مى كشاند.

با كمال تأسف، پيروى بسيارى از شيعيان از امامان، كوركورانه و قشرى است. آنان با اين كه حسن نيت دارند، بر اثر عدم شناخت، گاهى به نام پيروى از امامان، درست در مقابل آرمان آنان حركت مى كنند و نمى دانند كه نمى دانند؛ در نتيجه، تا ابدالدهر در «جهل مركب» خواهند ماند. براى آشنايى با آن بزرگواران نبايد تنها به گزارش سرگذشت امامان و تاريخ زندگى آنان، بدون «تجزيه و تحليل» اكتفا كرد؛ بلكه بايد با تجزيه و تحليل صحيح، فرهنگ ناب اسلام را از زواياى زندگى پربار امامان استخراج نمود. آنان معادن حكمت و بينش اسلامى هستند و گنجينه هاى عالى معرفت بشرى مى باشند. اگر خواسته باشيم از معدنى استفاده كنيم، بايد چهار مرحله را طى كنيم:

١. كشف معدن (شناخت)؛

٢. استخراج آن از زير پوشش ها؛

٣. يدك سازى از مواد كشف شده (فردسازى)؛

٤. تركيب وسايل يدكى (جامعه سازى).

ما نخست بايد شيوه زندگى امامان را بشناسيم، بعد آن را از مرحله ذهنيت به عينيت برسانيم (فردسازى) و سپس آن گنج هاى سعادت را تركيب كنيم و مجموع آنان را سرمشق زندگى خود قرار دهيم (جامعه سازى).

وچنين چيزى بدون «تجزيه و تحليل» زندگى امامان ميسر نيست. به همين منظور و به آن سبب كه در روايات مختلف، پيدايش مأمونان منتظر، مقدمه ظهور امام عليه السلام ذكر شده است، از اين شماره به معرفى آموزه هاى اخلاقى- رفتارى امامان شيعه عليه السلام به خوانندگان اقدام كرده ايم.

بخش هايى از سيره امامان معصوم عليه السلام‌

بيشتر سيره نويسان و وقايع نگاران تنها به نقل حوادث و تاريخ اكتفا كرده اند. و كمتر به تجزيه و تحليل پرداخته اند و از كنار مسائل بسيار مهم زندگى امامان عليه السلام به سادگى و با اغماض گذشته اند. تاريخ نويسان دربارى، تعمد داشته اند سطحى عبور كنند؛ زيرا تجزيه و تحليل وقايع پويا و حركت زاى امامان، براى اربابان تاريخ نگاران مزدور خطرناك بود. اينان حتى به ذكر امور پست پرداختند و در وصف ميگسارى فلان سلطان و خان، هر چه توانستند قلم فرسايى كردند، ولى شيوه زندگى امامان را كتمان و سانسور كردند و ظاهرى از آن را بازگو نمودند، و اين جنايتى غيرقابل بخشش است، كه به نظر نگارنده، مظلوميت امامان بدين جهت، بسيار بيشتر از مظلوميت آنان به سبب مسموم و كشته شدن است.

بنابراين، اگر بخواهيم امامان را بشناسيم و به طور صحيح از آنان پيروى كنيم، بايد با خط سير و مشى راستين آنان در ابعاد گوناگون زندگى آشنا شويم و همان را الگوى رفتار خود سازيم.

با اين كه شناخت و فهميدن شيوه زندگى امامان معصوم عليه السلام از ضروريات است، ولى با كمال تأسف بخش هاى حساس و سازنده زندگى پربار و درخشان آنان، كمتر مطرح شده است. از اين رو، اطلاعات ما از زواياى زندگى آن بزرگ مردان الهى، بسيار ضعيف و اندك است. بر اين اساس، بحث و بررسى در اين باره، نو و جالب به نظر مى رسد.

از اين رو، شايسته است به عنوان مقدمه، مطالبى مطرح گردد تا با بصيرت بيشتر، اين بحث بسيار جالب و پرفايده دنبال شود. لازم مى دانم امور زير را خاطرنشان كنم:

١. لزوم آشنايى با زندگى چهارده معصوم عليه السلام:

بر هر شيعه، لازم است آشنايى با زندگى چهارده معصوم را سرلوحه برنامه زندگى اش قرار دهد، زيرا پاك ترين و سالم ترين و پربارترين زندگى ها، زندگى چهارده معصوم است و اگر در تمام جهان و زواياى تاريخ پيشينيان و معاصران، به كند و كاو بپردازيم، زندگى اى سالم تر و سازنده تر و بالنده تر از زندگى جذاب و روح بخش چهارده معصوم نخواهيم يافت.

به اعتقاد شيعه، آن كه امام على عليه السلام را گم كند، پيامبر اسلام و مكتب ناب او را نخواهد شناخت. پيامبر را وقتى مى توان شناخت كه امام على عليه السلام را بشناسيم، زيرا آن امام، باب شهر علم نبوت است. كسى كه مى خواهد وارد شهر شود، بايد از در وارد شود.

امامان عليه السلام اوصياى دوازده گانه پيامبر اسلام و آيينه تمام نماى سيماى معنوى پيامبر مى باشند. مطابق حديث ثقلين، آنان كنار قرآن، دو يادگار ارزشمند و گرانبهاى پيامبر