پروردگارا، روى زمين هيچ گاه از حجت هاى تو خالى نمى ماند، حجت هايى كه گاهى مرئى و آشكار، و گاهى از بيم مردم پنهان است، تا دلايل آئين الهى محو و نابود نشود.

مقصود امام على عليه السلام از «حجت خائف و مغمور» كيست؟ آيا جز آن پيشواى معصوم است كه بر اثر نبودن شرايط مساعد، در پس پرده غيبت به سر مى برد تا روزى كه جهان براى قيام و نهضت او آماده گردد؟

پس از آگاهى از اين دو نوع حجت به ذكر نام گروهى از اولياى الهى كه آنان يا غايب و پنهان بوده و با اين حال هدايت مى كردند يا به صورت مستتر به سازندگى افراد اشتغال داشتند و يا اين كه نبى و ولى بودند ولى منتظر آن بودند كه فرمان حق رسيده و سپس انجام وظيفه كنند، مى پردازيم:

الف) معلم موسى كه در اخبار به نام «خضر» معرفى شده است؛

ب) پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله كه سه سال از طريق فردسازى هدايت مى كرد؛

ج) حضرت موسى عليه السلام در مدت غيبت چهل روزه؛

د) حضرت يونس عليه السلام كه مدت ها در شكم نهنگ، پنهان از ديدگان به سر مى برد.

٣. پاسخ پرسش از طريق روايات متعدد معصومين عليه السلام:

الف) جابربن عبدالله انصارى، از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيد:

آيا شيعه در زمان غيبت از فيوضات قائم آل محمد عليه السلام برخوردار مى شوند؟

فرمود: آرى! قسم به پروردگارى كه مرا به پيامبرى برانگيخت، از وى نفع مى برند و از نور ولايتش كسب نور مى كنند، هم چنان كه از خورشيد استفاده مى نمايند، هنگامى كه در پشت ابرها پنهان مى گردد.[٢]

ب) از امام چهارم، حضرت سجاد عليه السلام پرسيدند:

شيعيان در زمان غيبت از وجود حضرت ولى عصر عليه السلام چگونه استفاده مى كنند؟

فرمود: آن چنان كه از خورشيد استفاده مى شود هنگامى كه در پشت ابرها پنهان گردد.[٣]

ج) حضرت امام صادق عليه السلام فرمود:

از روزى كه خداوند متعال، حضرت آدم را آفريده تا روز رستاخيز، زمين خالى از حجت نبوده و نخواهد بود، يا حجت ظاهر و روشن و يا غايب و پنهان.

راوى پرسيد:

از امام غايب چگونه استفاده مى شود؟

مود: آن چنان كه از خورشيد استفاده مى شود هنگامى كه در پشت ابر قرار گيرد.[٤]

د) در توقيع مباركى كه از ناحيه مقدس امام عصر عليه السلام توسط دومين نايب خاص ايشان، محمدبن عثمان به اسحاق بن يعقوب صادر شده است، چنين آمده است:

اما چگونگى استفاده مردم از من، به سان استفاده آنهاست از خورشيد، هنگامى كه در پشت ابر پنهان شود.[٥]

خورشيد فروزان در پشت ابرهاى تار

در پاسخ پيشوايان دين به منافع وجودى امام غايب عليه السلام در عصر غيبت و چگونگى استفاده از محضر او خوانديم كه همگى تصريح مى كنند: در زمان غيبت از فيوضات بى كران ناموس دهر، امام عصر عليه السلام، همگان برخوردار هستند، به سان استفاده آنان از خورشيد، زمانى كه در پشت ابرها قرار گيرد. ولى نكته اينجاست كه چرا امام زمان عليه السلام در زمان غيبت به خورشيد پنهان در پشت ابر تشبيه شده است؟

١. نور هستى و هدايت توسط آن حضرت مى رسد؛ زيرا حضرات ائمه عليه السلام، علت غايى ايجاد مخلوقات عالم اند و اگر آنها نبودند نور عالم به غير ايشان نمى رسيد و نيز به بركت آنهاست كه علوم و معارف حقّه بر مردم آشكار مى گردد و گرفتارى ها از امت اسلام برطرف مى شود. اگر آنها نبودند، مردم به وسيله اعمال زشت خود مستحق انواع عذاب هاى الهى مى شدند، چنان كه خداوند فرموده است:

وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ ...[٦]

٢. همان گونه كه مردم از آفتاب پشت ابر بهره مى برند و انتظار دارند كه ابر كنار رفته و دوباره قرص خورشيد پيدا شود تا بيشتر از آن بهره بگيرند، در ايام غيبت نيز شيعيان با اخلاص، در همه وقت، منتظر ظهور امام عصر عليه السلام هستند و هيچ گاه مأيوس نمى گردند.

٣. كسانى كه وجود آن حضرت را با همه آثار و علائمى كه دارد انكار مى كنند، مانند انكار كنندگان خورشيد هنگام ناپديد شدن آن در پشت ابر مى باشند.

٤. گاهى براى بندگان خدا پنهان شدن خورشيد در پشت ابر از روى مصلحت بهتر از آشكار بودن آن است. همچنين غيبت امام زمان عليه السلام از روى مصلحت براى مردم‌