٥. نگاه كردن مستقيم به خورشيد، بينايى انسان را به مخاطره مى افكند و اين به خاطر ضعف قوه ديد و عدم احاطه به خورشيد است. آفتاب ملكوتى وجود امام عصر عليه السلام نيز همين گونه است كه اگر همه او را ببينند ممكن است به حال مردم زيان بخش باشد و موجب كوردلى آنها از ديدن آفتاب حقيقت گردد. در صورتى كه در غيبت ايشان، چشم بصيرتشان موجب ايمان به او مى گردد؛ همان طور كه انسان مى تواند از ميان ابر به خورشيد بنگرد و ضررى نبيند.

٦. گاهى آفتاب از ميان ابر بيرون مى آيد اما يكى به آن مى نگرد و ديگرى توجهى ندارد. همين طور نيز ممكن است آن حضرت در ايام غيبت بر عده اى آشكار شود ولى ديگران او را نبينند.

٧. وجود ملكوتى و نور مطلق الهى ائمه اطهار عليه السلام از لحاظ نفعى كه براى عالم وجود دارند، همانند خورشيد است و تنها كسانى نمى توانند از وجود مقدسشان بهره مند گردند كه چشم دلشان كور باشد. در قرآن كريم نيز به اين اشاره شده است:

و من كان فى هذه أعمى فهو فى الآخرة أعمى و اضلّ سبيلًا.[١]

٨. همان طور كه خورشيد نورش فروزان است و به اندازه روزنه هاى خانه ها وارد آن مى شود و به اندازه ارتفاع آنها در آن مى تابد، مردم نيز به اندازه روزنه هاى دلشان از انوار هدايت گر اهل بيت عليه السلام استفاده مى كنند. اگر انسان، پرده هاى هواپرستى را از پيش روى خود كنار بزند، در زير آسمان قرار مى گيرد و نور آفتاب، بدون مانع، از هر سو او را احاطه مى كند.[٢]

امام باقر عليه السلام در حديثى فرمودند:

اين كه خداوند مى فرمايد: «اعْلَمُواأَنَّ اللَّهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها» به اين معنى است كه خداوند به وسيله قائم عليه السلام زمين مرده را حيات خواهد داد.[٣] و[٤]

حضرت آيت اللَّه جوادى آملى در اين باب مى فرمايند: «تشبيه امام به آفتاب و تشبيه غيبت امام به واقع شدن آفتاب پشت ابر لطايف بسيارى در بردارد:

١. خورشيد در منظومه شمسى مركزيت دارد و كرات و سيارات به دور او در حركت اند، چنان كه وجود گرامى حضرت حجت عليه السلام در نظام هستى مركزيت دارد:

ببقائه بقيت الدّنيا و بيمنه رزق الوراء و بوجوده ثبتت الأرض والسّماء.[٥]

٢. خورشيد در اين مجموعه، منافع فراوانى دارد: ايجاد جاذبه، كه مايه ثبات و بقاى نظام است؛ گرما و حرارت، كه از پشت انبوه ابر غليظ نيز به زمين مى رسد؛ باد و باران، روييدن گياهان و امثال آن از بركت تابش خورشيد است و ابر گرفتگى در آن اثر مهمى ندارد. بله، نور افشانى از پشت ابر، كمتر خواهد بود. بدين ترتيب ابر گرفتگى فقط يكى از منافع آفتاب- آن هم در برخى نقاط- را تقليل مى دهد، نه اين كه از بين ببرد.

٣. ابر، هرگز آفتاب را نمى پوشاند بلكه ما را مى پوشاند، در نتيجه ما را از ديدن آن محروم مى كند، نه آنكه در منفعت رسانى آن خلل ايجاد كند. چگونه مى توان گفت كسى كه عالم وجود در قبضه قدرت اوست و مى تواند هر لحظه اى در هر جا حضور داشته باشد، غايب است؟

٤. پوشاندن ابر، اختصاص به كسانى دارد كه در زمين هستند نه كسى كه بر فراز ابر حركت مى كند. غيبت آن حضرت نيز براى كسانى است كه به دنيا و طبيعت چسبيده اند، اما كسانى كه بر ابرهاى شهوات و غبار هواهاى نفسانى پا مى گذارند و در آسمان عبوديت پرواز مى كنند، در بهره گرفتن از خورشيد با ديگران قابل مقايسه نيستند.

٥. آفتاب، لحظه اى از نورافشانى غفلت نمى كند. هر كس به اندازه ارتباطى كه با خورشيد دارد از نور آن بهره مى برد و اگر بتواند همه موانع را كنار بزند و در برابر آفتاب بنشيند بهره كاملى مى برد. چنان كه حضرت ولى عصر عليه السلام مجراى فيض الهى است و از اين جهت فرقى بين بندگان خدا نمى گذارد؛ ليكن هر كس به اندازه ارتباط خود مستفيض مى شود.

٦. اگر اين آفتاب پشت ابر هم نباشد شدت سرما و تاريكى، زمين را غير قابل سكونت خواهد كرد. اگر وجود گرامى آن حضرت در پس پرده غيبت نباشد سختى ها و تنگى هاى معيشت و كينه توزى دشمنان مجالى به شيعه نمى دهد. آن حضرت در توقيع مبارك خود به مرحوم شيخ مفيد (ره) نوشته اند:

ما در مراعات حال شما سهل انگار نيستيم و هرگز شما را فراموش نمى كنيم وگرنه سختى ها و تنگناهاى فراوانى به شما مى رسيد و دشمنان، شما را نابود مى كردند:

إنّا غير مهملين لمراعاتكم ولا ناسين لذكركم ولولا ذلك لنزل بكم الّلأواء و اضطلمكم الأعداء.[٦]

٧. درست است كه امام عليه السلام با حضور و ظهور خود مى تواند مايه اضمحلال دشمنان گردد، آن گونه كه از نظر علمى، تابش بدون ابر و مستقيم خورشيد- به خاطر اشعه هايى كه دارد- ضدّعفونى كننده و از نظر فقهى نيز جزو مطهرات محسوب مى شود و برخى نجاسات را پاك مى كند، ليكن وجود امام معصوم عليه السلام در نظام آفرينش مثل مغناطيس زمين است كه با وجود نامرئى بودن، همه‌