ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٧ - رؤيايى كه فقط يك رؤيا بود
رؤيايى كه فقط يك رؤيا بود
در اواخر دهه ١٩٨٠ م. بود كه دكتر جوزف ناى، با ارائه نظريهاى كه مىگفت امروز حوزه جنگ، حوزه نبرد قلبها و ذهنهاست، به پىريزى و تعريف قدرت نرم يا همان چيزى كه ما در «ايران» با نام جنگ نرم مىشناسيم، پرداخت. در اين دكترين ملّى «آمريكا» كه در «پنتاگون»، به عنوان دكترين سياست خارجى و داخلى تصويب شد، آن دولت يا حكومتى قدرتمندتر است كه قلبها و ذهنهاى بيشترى را با خود همراه داشته باشد. از آن به بعد، دولت آمريكا در راستاى گسترش و بسط حوزه قدرت نرم خود، همواره از هيچگونه طرح، استراتژى، قانون و دستاوردها در زمينههاى مختلف، به ويژه فرهنگ و هنر، چشمپوشى نكرده است؛ امّا اين تلاش ايالت متّحده آمريكا براى سلطه و اشغال قلبها و ذهنها بر مردم ما پوشيده نيست. ديربازى است كه قدرت نرم يا همان جنگ نرم كه مقام معظّم رهبرى آن را «استحاله فرهنگى» ناميدند. در كشور، شنيده و تحليل شده است. از حمله به ارزشهاى فرهنگى و بىارزش كردن آنها تا رسوخ دادن ارزشهاى آمريكايى در فرهنگ آن كشور، تنها بخش كوچكى از دكترين ملّى قدرت نرم آمريكاست.
بد نيست كه در ابتدا به بررسى چارچوب مفهومى آنچه امروز به عنوان قدرت نرم و رؤياى آمريكايى مىشناسيم، بپردازيم.
پيام آمريكايى، اوّلين بخش از انتقال و اشاعه اين دكترين است. ارسال پيام، داراى سه جزء است: فرستنده پيام، خود پيام و گيرنده پيام. فرستنده پيام آمريكايىها هستند و گيرنده آن مردم در سراسر دنيا؛ امّا خود پيام كه مهمترين بخش است، داراى متن و محتوايى است كه هدف فرستنده در آن نهفته است؛ امّا اين متن شامل چيست؟ شامل ايدئولوژى و تفكّر آمريكايى است؛ ايدئولوژىاى كه در اشكال مختلف پيام به سمت مخاطب ارسال مىشود. حال اين ايدئولوژى از سه محور اصلى تشكيل شده است: يكى رؤياى آمريكايى كه همان آرزو و آمال آمريكايى است؛ بخش ديگر، ارزشهاى آمريكايى و ديگرى بيدارى آمريكايى است. بيدارى را مىتوان در حوزه نقد و كريتيك گنجاند؛ امّا اين سه حوزه در مرحله بعد به نمود مىرسد و در قالب سبك زندگى آمريكايى ياAmerican Life Style عمل مىكند. اين سبك زندگى آمريكايى در زندگى هر فرد، او را به هويت آمريكايى مىرساند. تمام اينها آن چيزى است كه با نام روح آمريكايى يا ذهن آمريكايى در فرد گنجانده شده است؛ ذهنى كه هدف اصلى دكترين ملّى قدرت نرم آمريكاست: كنترل و به دست آوردن قلب و ذهن افراد.
قلب و ذهنهاى تسخيرشدهاى كه اكنون در خاك ايالاتمتّحده، بلكه در تمام جهان وجود دارند و در رؤياى آمريكايى خود غرقند؛ امّا اين رؤياى آمريكايى، چه محتوايى دارد؟ يا به بيان ديگر ارزشها و ايدئولوژى آمريكايى كه رؤياى آمريكايى را شكل مىدهد، چيست؟ براى پاسخ بهتر به اين پرسش، آنچه را كه به عنوان پيام فرستاده مىشود، بررسى خواهيم كرد.
عمده پيامهايى كه از مخاطِب، يعنى آمريكا به مخاطَب، يعنى مردم فرستاده مىشود، از طريق بزرگترين صنعت پيامرسانى فرهنگى،