ما وقتى‌كه اوضاع امروزى جامعه بشر را از حيث پيشرفت علوم و صنايع نسبت به ادوار گذشته مقايسه مى‌كنيم، مى‌بينيم كه ابداً طرف قياس نيست و علوم و صنايع در اين ادوار اخيره پيشرفت محيرالعقولى نموده و پيوسته در پيشرفت و ارتقاست و روز به روز وسايل زندگى در اثر پيشرفت صنايع بيشتر مى‌گردد و دانشمندان بشر در راه تسهيل امور زندگانى قدم‌هاى مؤثّر و سريعى برمى‌دارند و چنين پيداست كه در سايه فعّاليت‌هاى دانشمندانه آنها، خانواده بشر در روى زمين به اندازه‌اى به همديگر مرتبط و نزديك خواهد شد كه هر فردى خواهد توانست از هر نقطه مسكونى زمين با عموم ملل دنيا و افراد نوع بشر به آسانى گفت‌وگو نموده و از فكر يكديگر استفاده نمايد. خلاصه كلام اينكه نهضت علوم و معارف نتايج سودمند خود را يكى پس از ديگرى به جامعه بشرى تحويل مى‌دهد و بر هيچ‌كس پوشيده نيست كه از پنجاه سال به اين‌طرف، نيروى صنايع مستظرفه، ترقّى معتنابهى نموده و عظمت دماغ بشرى در اثر اكتشافات اسرار كون به منصه شهور رسيده است و همچنين در ميدان سياست بازيگران عصر ما نقشه‌هاى محيرالعقولى بازى مى‌كنند و اين‌همه هياهو چه در پيشرفت علوم و چه در سياست روز كه روى زمين برپا شده است، قطعاً در پيشرفت معنويات اخلاقى بشر تأثير به سزايى نخواهد داشت و ما اگر با نظر انصاف به اين اوضاع محير العقول و پيشرفت علوم و صنايع و سياست‌هاى گوناگون و مسلك‌هاى مختلفه جهانيان نگريسته و وجدان خود را قاضى قرار دهيم، خواهيم ديد كه اين‌همه انقلابات فنّى و صنعتى سياسى به هيچ وجه مانع سيل فساد اخلاق نمى‌تواند گردد. شما درست فكر نموده و قضاوت كنيد كه آيا سير و سلوك جامعه بشرى با همين سستى مبانى اخلاقيه و سلطه مفاسد مادّيه، قافله بشر را به راه سعادت خواهيد رسانيد؟! آيا ترقّيات علوم و صنايع جلو فساد اخلاق را مى‌تواند بگيرد؟! آيا اين‌همه ملّيت‌ها و نژادهاى مختلفه كه با انواع گوناگون و طرف متشتّته، قسمت‌هايى از روى زمين را تصاحب نموده‌اند، راستى مى‌توانند در عين حال زير يك پرچم درآمده و به يك مبدأ مادّى صرف تسليم شوند؟! آيا طياره‌هاى چند موتوره و كشتى‌هاى جنگى و زيردريايى‌ها و تانك‌ها و زره‌پوش‌ها و موشك‌ها و بمب‌هاى هزارتنى و بالأخره گازخفه‌كن و صدها و هزارها مانند اين‌گونه آلات قتّاله كه براى نابود ساختن بشر ساخته شده است، بار زندگى بشر را سبك خواهد كرد؟! آيا كشف اسرار كون با ايجاد روابط ميان كرات سماويه با اكتشاف مكروب‌ها، بيمارى و مانند اين‌گونه خدمات نيكو تأثير حقيقى در معنويات اخلاقى بشر خواهد نمود؟ ما منكر نيستيم كه اين پيشرفت‌ها در شئون زندگانى تأثيرات شايانى دارد؛ ولى در عين حال به هيچ وجه كافى براى اصلاح جامعه عمومى نمى‌دانيم.

پس بشر روزى شاهد سعادت را در آغوش خواهد گرفت كه ريشه اختلافات را از بيخ كنده و به دور اندازد و همه به يك مبدأ معنوى و در راه يك منظور وزير پرچم يك شاهراه، حكم يك خانواده را پيدا كند و بديهى است طبعاً اين‌كار دير يا زود صورت خواهد گرفت و روزى فرا خواهد رسيد كه آن مرد آمريكايى با اين مرد اروپايى و آن سياه آفريقايى با اين سفيد آسيايى، تمام اختلافات نژادى و زبانى و ملّى و نوعى و صدها مانند اينها را به دور انداخته با هم برادرانه خواهند زيست. پس اين‌گونه پيش‌بينى است كه چشم انتظار ما را به قيام يك قائد بزرگ و دانا دوخته است و ما اين‌گونه ترقّيات و انقلابات را مقدّمه ظهور آن قائد مى‌دانيم. همه اين پيشرفت‌ها و ترقّى‌ها و تعالى‌ها و اكتشافات و اختراعات شگفت، مژده يك روز بسيار درخشانى به ما مى‌دهد و گمان نداريم كسى كه مختصر شعورى داشته باشد و اوضاع جهان را به ديده دقّت نگريسته و پشت سر آنها يك روز درخشانى را پيش‌بينى نشايد؛ بلكه براى همين مقصود ملل راقيه دنيا مسالك گوناگونى ايجاد نموده و در تكاپو هستند و مى‌خواهند هر چه زودتر به آن برسند؛ ولى از اين معنى غافلند كه همچو مقصودى با اين‌گونه تكاپوها صورت نگيرد و بايد نيرويى مافوق نيروى بشر در انجام اين مقصود به كار افتد و الّا تا ابد روى همين مسلك‌هاى مختلفه زد و خورد و مشاجره ادامه خواهد داشت. خلاصه كلام اينكه مقتضيات اوضاع عالم تشكيل يك دولت حقّه را ايجاب مى‌كند و بايد منتظر آن باشيم؛ زيرا ما وقتى‌كه اوضاع يك خانواده را بى‌سر و سامان بينيم و اختلافاتى را در افراد آن مشاهده كنيم، قطع و باور خواهيم كرد كه پس از خسته شدن افراد از مشاجره و منازعه روزى خواهد رسيد كه مصلحى دانا قد علم كرده و آئين صلح و مسالمت را ميان آنها برقرار نمايد و تاكنون ديده نشده است كه ميان يك خانواده تا ابد منازعه و مشاجره دوام داشته باشد و از روى همين آزمايش بر ما روشن مى‌شود كه خانواده بشر نيز بالأخره به قيام يك قائد و پيشوا از همه‌گونه لوث اختلافات پاك و منزّه خواهد زيست و تمام دنيا منتظر ظهور همچو پيشوايى بوده است و ما ملّت شيعه هم چشم به راه ظهور همچون قائدى مى‌باشيم و از درگاه احديت خواستاريم كه پيشواى مصلح بشر را هرچه زودتر برساند كه اين اختلافات كمر شكن را از ميان ملل و نحل دنيا برطرف نموده و با اين زندگى ننگين بشر خاتمه دهد.

«هفته نامه آئين اسلام»، سال دوم، شماره ١٨، ٥ مرداد ١٣٢٤، صص ١- ٣.