انسان موجودى كمال‌طلب است. از اين‌رو اگر مطلوب خود را كه همان كمال است در شيئى يا شخصى ببيند، محبّت و علاقه به آن در دلش جاى مى‌گيرد و تلاش مى‌كند كه خود را شبيه او سازد.[٢]

در روايات، مودّت و ولايت به عنوان يك فرض الهى و ملاك قبول اعمال و عبادات است.

«أَنَّ مَوَدَّةَ أَهْلِ بَيْتِى مَفْرُوضَةٌ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَة؛[٣]

همانا مودّت اهل بيت من، بر هر مرد و زن مؤمنى واجب است.»

شرط اوّل در ايجاد محبّت، معرفت و شناخت است. اينكه «قرآن» تأكيد بسيارى بر محبّت اهل بيت (ع) دارد، مرادش محبّت صرف نيست؛ زيرا محبّت مقدّمه و مؤخّره‌اى دارد. مقدّمه آن، كسب معرفت نسبت به اهل بيت (ع) و مؤخّره آن اطاعت و تبعيت از ايشان است. بنابراين مراد قرآن از محبّت اهل بيت (ع)، محبّتى است كه سرچشمه‌اش، معرفت باشد و منجر به اطاعت و تبعيت از آن بزرگواران شود.

١. مفهوم‌شناسى‌

١- ١. محبّت‌

محبّت در لغت، مصدر ميمى ثلاثى مجرّد از ريشه (ح ب ب) است. حُبّ در لغت، نقيض بغض و دشمنى‌[٤] و به معناى وداد و محبّت است.[٥] مَحبّت نيز به معناى دوست داشتن، دوستى دوست‌دارى،[٦] مهر، مودّت و عشق‌[٧] آمده است.

در اصطلاح، محبّت از خاصيت موجود حى و مدرك، يعنى انسان است كه بعد از شناخت و ادراك تصوّر مى‌شود. پس هر آن چيزى كه در ادراكش لذّتى باشد، نزد مدرك محبوب است و به آن ميل و رغبت دارد. بنابراين حبّ، عبارتى است از ميل طبع به شيئى كه در ادراكش لذّت است كه اگر اين ميل تقويت شود و به نهايت برسد، عشق ناميده مى‌شود.[٨]

در قرآن كريم، از واژه‌ حبّ‌، ٢٨ مشتق استعمال كه فقط در يك مورد از لفظ محبّت استفاده شده است و روى هم‌رفته، هفت وجه معنايى براى آن ذكر كرده‌اند.[٩]

محبّت به معناى اطاعت و آن محبّت مؤمنان نسبت به خداست. به عنوان نمونه:

«قُلْإِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛[١٠]

بگو: «اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى كنيد تا خدا دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد و خداوند آمرزنده مهربان است.»

محبّت به معنى رضا و خشنودى پروردگار و آن محبّت خدا نسبت به مؤمنان است:

«إِنَّاللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ؛[١١]

همانا خداوند توبه‌كنندگان را دوست دارد و پاكيزگان را.»

محبّت به معنى اعجاب و به شگفتى واداشتن:

«لاتَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا؛[١٢]

البتّه گمان مبر كسانى كه بدانچه كرده‌اند، شادمانى مى‌كنند و دوست دارند به آنچه نكرده‌اند، مورد ستايش قرار گيرند.»

محبّت به معناى جذّابيت: