ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٨٦ - ديرين گونه قهرمان
قهرمان، الفبايى خوانا براى جهانيان
مدّتهاست كه نظريهپردازان برجسته و فعّال در سطح جهان، سينما را به عنوان تأثيرگذارترين وسيله القاى افكار و آراى خود يافته و با جدّيت هرچه بيشتر، از اين وسيله مهم در راستاى منافع مشروع يا نامشروع مورد نظر خود، سود مىجويند. اين افراد متفكّر و جستوجوگر، با آگاهى از زواياى ذهنى مخاطب، به خلق گونههاى متفاوت شخصيتى مىپردازند تا رفته رفته، ذائقه مخاطب را به سوى افكار و اهداف خود سوق دهند؛ از جمله مهمترين آنها، قهرمانان داستانها و آثار سينمايى هستند كه وظيفه همراهساختن مخاطب با افكار سينماگر را بر عهده دارند.
براى آشنايى بيشتر شما خوانندگان عزيز و پرسشگر، نكاتى را در مورد قهرمانپرورى در سينما يادآور مىشويم كه در زير مىخوانيد:
قهرمان
حال كه قصد داريم تا به قهرمانپرورى در سينما بپردازيم، نخستين پرسشى كه مطرح مىشود، اين است كه: قهرمان كيست؟
پاسخ به اين پرسش، از زواياى مختلف حائز اهمّيت است؛ زيرا در صورت آگاهى از ابعاد آن، ضمن نظم بخشيدن به ذهنيت خود به عنوان يك پژوهشگر، كمك خواهد كرد تا بدانيم به دنبال چه شخصيتى هستيم. اگر بتوانيم در شخصيتشناسى موفّق باشيم، آنگاه به درك صحيح يكى از مهمترين عناصر آثار هنرى مىرسيم. شايد سادهترين راه براى تعريف قهرمان، برشمردن ويژگىهاى او باشد؛ هر كدام از ما پاسخهاى گوناگونى به اين پرسش كه قهرمان چگونه آدمى است؟ مىدهيم؛ به طور مثال قهرمان كسى است كه با خطر روبهرو مىشود، نقاط ضعف خود را پوشش مىدهد و در مقابل بدى، ايستادگى مىكند، نمايانگر شهامت و از خودگذشتگى است؛ كسى است كه از همه آدمهاى ديگر بهتر و بزرگتر باشد. امّا، نگاهى عميقتر به قهرمان مىتوانيم نقش آن را در ادبيات و سينما و نيز در سبك زندگى هم بيابيم.
ديرينگونه قهرمان
جوزف كمبل، اسطورهشناس شهير آمريكايى با تركيب نظريات مطرحشده در روانشناسى تحليلى كارل يونگ در باب ديرينگونهها و نتايج حاصل از تحقيقها و پژوهشهاى اسطورهشناسى خود، توانست به الگويى در روايتگرى داستان دست يابد كه آن را سفر قهرمان ناميد. او سفر قهرمان را در كتاب «قهرمان هزارچهره» بهطور كامل تشريح كرده است.
در ادامه راه كمبل، كريستوفر ووگلر كتاب «سفر نويسنده» را منتشر ساخت كه در آن، نظريات كمبل را درباره سفر قهرمان، كاملتر و كاربردىتر تبيين و براى آموزش به هنرجويان در رشتههاى سينما و داستاننويسى آماده كرد. از اينرو نظريات اين دو نفر درباره قهرمان بسيار مهم است. شايد مهمترين موضوعى كه مرتبط با اين يادداشت، نوع نگاه آنان به پديده قهرمان است. آنها قهرمان را به عنوان يك گونه شخصيتى، مورد مطالعه قرار دادند؛ ديرينگونه شخصيتى قهرمان.
يونگ در نظريات خود، به ناخودآگاه جمعى اشاره مىكند. به زبان ساده هر فردى براى خود، ناخودآگاهى دارد كه آن را ناخودآگاه فردى مىگويند؛ زمانى كه افراد مختلف در يك جامعه، نظرات مختلفى نسبت به يك موضوع دارند و هركدام از اين نظرات، مختصِّ يك نفر است، در ناخودآگاه فردى جاى مىگيرد؛ امّا لايهاى عميقتر از ناخودآگاه فردى وجود دارد و آن، زمانى است كه تعداد بسيار زيادى