جريان وهّابيت جريانى دست ساخته «انگلستان» در دل كشورهاى اسلامى است، كه اين روزها آتش تمام فتنه‌ها و خون‌ريزى‌هاى جهان اسلام را از جهنّم فكرى و اعتقادى پيروانش درمى‌آيد. در نوشتار حاضر، نگاهى بسيار گذرا و اجمالى به زندگى‌نامه ابن‌تيميه خواهيم انداخت.

ولادت و نسب ابن‌تيميه‌

وى دوشنبه ١٠ ربيع‌الأوّل سال ٦٦١ ه. ق. در شهر «حرّان» (تركيه امروزى) به دنيا آمد.

شهر حرّان در زمان‌ ابن‌تيميه‌ مركز صابئه و بت‌پرستان و فلاسفه بود. ابن‌تيميه در خانواده‌اى كه يك قرن پرچمدار جريان حنبلى اين شهر بود، به دنيا آمد و رشد يافت.

نكته قابل توجّه اينكه عرب بودن ابن‌تيميه از حيث تاريخى قابل اثبات نيست و شواهد و قرائن قابل توجّهى وجود دارد كه به استناد آن مى‌توان احتمال صابئى و در نتيجه، اصالتاً يهودى بودن او را قبول كرد. به عبارت ديگر او را هم مى‌توان از آنوسى‌ها و يهوديان تغيير دين داده براى ضربه زدن به اسلام دانست.

ابن‌تيميه به سبب كثرت و تنوّع فعّاليت‌ها و شيوه رفتار خاصّش در امور سياسى و برخورد سختگيرانه با پيروان مذاهب اسلامى، شخصيتى چالش‌برانگيز به شمار رفته و دو جبهه كاملًا متفاوت پديد آورده است؛ از يك‌سو، از طرفدارى سرسختانه كسانى مانند ابن‌كثير دمشقى، ابن‌قيّم جوزيه‌ و وهّابيان در دوره معاصر مخالفانى سرسخت از علماى مسلّم مذاهب اسلامى با او به مقابله پرداخته‌اند. افزون بر اين، آراى او درباره زيارت قبور و تبرّك و توسّل و شفاعت، مبناى نگرش وهّابيان در اداره امور حرمين قرار گرفته است. هرچند آراى تندروانه ابن‌تيميه درباره موضوعات پيش‌گفته و نيز نگرش تعصّب‌آميزش به مذاهب اسلامى، نقش يك مؤسّس را در جريان سلفى به وى داده است، پيش از وى نيز شخصيت‌هايى چون‌ عزّبن عبدالسّلام‌ و محمّد بربهارى‌ (متوفّاى ٣٢٩ ه. ق.) و برخى حنبليان تندرو، چنين ديدگاه‌هايى داشته‌اند.

سلفى‌ها وى را با القابى چون مفسّر، رجالى، حافظ، مفتى، اديب و لغت‌شناس و آگاه از كلام، ملل و نحل، تاريخ و اصول در كنار اوصافى چون زاهد و شجاع ستوده‌اند. وى تندخو بوده و در برابر مخالفان خود پرخاش مى‌كرد. از قريحه شعر و حافظه قوى برخوردار بود. محمّدبن خضر (م. ٦٢٢ ق.) جدّ اعلاى وى از دانشمندان حنبلى مذهب و نخستين فرد ملقّب به ابن‌تيميه بود كه سبط ابن‌جوزى (م. ٦٥٤ ق.) او را فردى انحصارطلب خوانده است كه در آن خطّه، مجال فعّاليت به هيچ دانشورى نمى‌داد.

از جمله اتّفاقات مهمّ آن مقطع تاريخ جهان اسلام حمله هماهنگ شده مغول از شرق و صليبيون از غرب بود. اين جنگ‌هاى ويران كننده و