ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٣ - بررسى مستند تلويزيونى fed up
بررسى مستند تلويزيونىfed up
ميزان راحتطلبى تمدّنها با ميزان پيشرفت تكنولوژيك آن تمدّن در طول تاريخ، همواره رابطه مستقيم داشته است. به اين صورت كه هر جامعه از لحظهاى كه تلاش را براى شكوفايىاش شروع مىكند، به دليل كمبود امكانات و پيشرفتهاى تكنولوژيك در آن تمدّن، مردم آن جامعه بىمحابا به دنبال فراهم كردن پيشرفتهاى فراوان هستند كه اين مسئله سبب تلاش و كوشش فراوان آن جامعه مىشود.
امّا دقيقاً از لحظهاى كه يك تمدّن به يك قلّه مىرسد و دست از پيشرفت برمىدارد و فقط و فقط به مسئله توسعه فكر مىكند، درجا زدن آن تمدّن شروع مىشود و به دنبال آن، حتّى شمارش معكوس براى سقوط يك تمدّن طراز آغاز مىشود.
بدون شك، يكى از پيامدهاى اوّليه يك جامعه توسعهيافته كه در حال در جا زدن است، راحتطلبى است. راحتطلبى اشكال مختلف دارد؛ از ايجاد شدن شغلهاى كاذب و دلّالى گرفته تا حذف آشپزى از سنّتهاى خانواده. اين راحتطلبى، گهگاه از شكلگيرى مدنيت در جامعه آغاز مىشود؛ به اين معنى كه مدنيت و جامعه مدنى در يك تمدّن، سبب مىشود كه شهروندان جامعه مدنى، راحتطلب شوند. راحتطلبى هم به دليل همراهىاش با افزايش منابع مالى و غذايى در جامعه، سبب ايجاد نوعى حسّ شاهى و خوشگذرانى در شهروندان مىشود.
در «ايالات متّحده» هم به سبب افزايش رفاه شهروندى و زيادى منابع غذايى، فستفودها گسترش پيدا كردند. تا جايى كه امروزه در آمريكا، غذا خوردن در رستورانها و فستفودها، از غذا درست كردن در خانه ارزانتر است و همين مسئله، سبب شده به دليل حجم زياد شهروندانى كه به اين غذاهاى آماده علاقه دارند، فستفودها يك امپراتورى گسترده در اين كشور به راه بيندازند.
اين روند گسترش فستفودها در ٧٠ سال گذشته، آنقدر شگفتانگيز بوده است كه امروزه «كمپانىهاى مكدونالد»(mac donald) و «كِىافسى»(kfc) جزو بزرگترين و پولسازترين كمپانىهاى جهان هستند و حتّى با كمپانىهاى بزرگ خودروسازى هم رقابت مىكنند.
اينكه در كشورى مثل آمريكا، مسئله غذاى آماده و فست فود يا اساساً برنامه غذايى، نادرست شكل گرفته است و از طرفى به سبك زندگى آمريكايى طعنه مىزند؛ سبك زندگىاى كه بر پايه اباحهگرايى شكلگرفته و همهچيز و همه كار در آن مباح است. اين اباحهگرايى و افسارگسيختگى انسان غربى بهتدريج در مدل تغذيه او هم تأثير گذاشته و روز و شب مصرف غذاهاى آماده را بيشتر كرده است.
در مستندfed up از اين پديده به عنوان قتلعام و ترور جمعى ياد مىشود كه خود انسانها دارند اين بلا را سرخودشان مىآورند و كمپانىها هم در حال سود بردن از آن هستند. سالانه در آمريكا ميليونها نفر به دليل چاقى، دچار بيمارىهاى پرخرجى مىشوند كه اين مسئله در هيچكدام از دولتهاى گذشته ايالاتمتّحده مديريت نشده و روز به روز وضع تغذيههاى آماده، بدتر و گستردهتر مىشود.
طبق آمارى كه در سالهاى اخير منتشر شد، آمريكا بعد از «عربستان» و «مكزيك» سومين كشور داراى رتبه چاقى در دنيا است كه اين آمار براى سيستم بهداشت و درمان آمريكا، بسيار وحشتانگيز است و مىتواند بعد از افسردگى، خطرناكترين بيمارى ايالاتمتّحده در ١٠ سال گذشته باشد. چاقىاى كه مضرّاتش فقط بيمارىهاى قلبى يا ديابت و چربى خون نيست؛ بلكه بيشتر از آن، روى اعتماد به نفس افراد و ايجاد روابط روزمرّه در سطح شهر، مدرسه و دوستان تأثير مىگذارد. اين آثار بيشتر از همه، كودكان و نوجوانان در اجتماع را مورد هدف قرار مىدهد. پس چاقى يك بيمارى فراگير و به شدّت خطرناك است كه جوامع با رفاه بالا به آن دچار هستند. اين رفاه سبب يك نوع درجازدگى انسانهاى جامعه شده است؛ درجا زدنى كه در راه رسيدن به آن، رسانهها و تبليغات برآمده از آنها بىتأثير نبودهاند.
مستندfed up با نگاهى گذرا به رسانههاى سرمايهدارى در سطح جهان، سلطه كمپانىهاى غذايى را در افكار عمومى به نمايش مىگذارد؛ براى مثال «كمپانىهاى كوكاكولا» و «پپسى» با زيبا نشان دادن محصولات خود، پردهاى رنگين روى مضرّات استفاده از نوشابههاى قنددار مىاندازند. همين تبليغات پر زرق و برق و دروغين سبب فروشهاى ميلياردى اين كمپانىها شده است. در سال گذشته، كمپانى پپسى شعار جديدى روى قوطىهاى نوشابه خود حك كرد كه در نگاه عوام، جملهاى عادى بود؛ امّا با نگاهى به سياستهاى كمپانىهاى توليدكننده نوشابه مىتوان به عمق اين شعار پى برد. در لحظه زندگى كن، شعارى بود كه پپسى با آن، به خريدار خود القا مىكند كه نبايد به آينده مصرف نوشابهها و غذاهاى آماده فكر كند و براى خوشگذرانى، بايد فقط در لحظه زندگى كند، فارغ از اينكه مصرف نوشابهها و غذاهاى آماده در ده سال گذشته، سبب بروز بيمارى در اكثر جمعيت كره زمين شده است. تا جايى كه حتّى «سازمان ملل» هم آن را يك فاجعه غذايى در سبك زندگى مىداند؛ امّا اين فاجعه به دليل عدم توجّه رسانههاى سرمايهدارى و سيستم بهداشت و درمان در اكثر كشورهاى دنيا، به ويژه كشورهاى رتبه تكرقمى در ليست چاقى، روز به روز گسترش پيدا كرد و حالا به خودكشى، قتلعام يا ترور شبيه مىشود.
مستند تلويزيونىfed up با بررسى عوامل تدريجى بىتوجّهى به موضوع غذاهاى آماده، با بيل كلينتون، رئيسجمهور سابق ايالاتمتّحده، موشكافانه عوامل دخيل در چاقى بيش از ٦٠% مردم آمريكا را بررسى مىكند.
جداى از آمريكا، به دليل تقليد كوركورانه كشورهاى ديگر جهان از سبك زندگى آمريكايى، اين كشورها نيز به نوعى رفاهطلبى دچار شدند كه نتيجه آن، بروز بيمارىهاى مربوط به چاقى در اين كشورها است؛ براى مثال، كشورهايى مثل مكزيك، عربستان و حتّى «هلند» به شدّت مورد تهديد اين موضوع هستند.
حال پرسش اينجاست كه تا كجا يك تمدّن مىتواند از پيشرفت و رفاه استفاده كنند و از كجا به دام توسعه بىتدبير مىرود؟