مقدس مانويان (شابوهرگان) و نيز كتب مقدس زرتشتيان (زند) نيز جملاتى در اين باره آمده است. حتى خبر چنين وعده‌اى در اقوال و سنن طوايفى چون ايرانيان باستان، نژادهاى اسلاو، ژرمن، صربها، اقوام اسكانديناوى و ... وارد شده است.[١]

إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ[٢]

تو اى پيامبر بيم دهنده هستى و براى هر ملتى رهبر و راهنمايى هست.

از اين رهگذر روشن مى‌شود كه همه آن عقايد از منبع شريف وحى سرچشمه گرفته وليكن در برخى از مناطق دور دست كه شعاع حقيقت كمتر تابيده است در طول تاريخ از فروغ آن كاسته شده و فقط كلياتى از نويدهاى مهدى موعود به جاى مانده است و در تطبيق آن دچار اشتباه شده‌اند. قرآن نيز با تأكيد بر تحقق چنين امرى تمام مستضعفين عالم را وعده يارى داده و دلهاى آن منتظران را بر امر محكم ساخته و قدمهايشان را در پيمودن مسير انتظار استوار ساخته است كه مى فرمايد:

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى‌ لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ‌.[٣]

انتظار در مكتب اسلام يك امر عبادى است. «أفضل العبادة انتظار الفرج»؛ برترين عبادت، انتظار فرج است.»[٤] انتظار، امتحان شيعه است و چگونگى آن وابسته به امر الهى است. همانطور كه نماز داراى متن خاص و نظم و شيوه خاص است و نبايد به قصد ريا خوانده شود؛ چگونگى انتظار صحيح نيز- در مقام فكر و عقل- به امر الهى ترسيم مى‌شود.

انتظار داراى دو بعد فكرى و عملى يا اجتماعى است و براى آموختن آن بايد به ائمه اطهار (ع) رجوع كرد، آنان كه در كلام دين، صاحب علم الهى و مترجم وحى خداوندى هستند.

امر غيبت امام عصر و علامات و نشانه‌هاى آن و وظايف مردم در آن دوره به صراحت‌[٥] به ما اعلام شده و ما به كسب معرفت امر شده‌ايم تا از مرز جاهليت‌[٦] فاصله گيريم و با انتظار فرج نهايت عبوديت خود به خداوند و اطاعت از ولى امر الهى را نشان دهيم.

معرفت و انتظار فرج است كه منتظر را در خيمه‌گاه امام عصر آماده به خدمت حفظ مى‌كند. امام صادق (ع) مى‌فرمايند:

هر كس از شما بميرد در حالى كه منتظر اين امر (امر ظهور امام) باشد مانند كسى است كه با حضرت قائم در خيمه ايشان بوده است. نه، بلكه مانند كسى است كه همراه حضرت شمشير بزند. نه، به خدا قسم نيست مگر مانند كسى كه همراه رسول خدا (ص) شهيد شده است.[٧]

انتظار اگر صحيح باشد منتظر را در مقام والاترين اصحاب امام و برترين افراد در طول اعصار قرار خواهد داد. بنابراين شيعه نبايد ذكر و انتظار امامش و شناخت صحيح آنها را كنار بگذارد بلكه بايد همواره بخواند:

«و لا تنسنا ذكره و انتظاره»؛ خداوندا ذكر او و انتظار او را از ياد مبر.

انتظار اعتقادى‌

(انتظار در مقام فكر) معرفت، اصل لازم انتظار است و انتظار بدون اعتقاد به فكر صحيح، سست و بى‌پايه است. بنابراين بهتر است شؤون اعتقادى منتظر را بشناسيم و اعتقاد خود را بر مبناى صحيح كسب نماييم تا در مصائب فكرى دوران غيبت چون كوه استوار بمانيم.[٨]

١- معرفت امام شرط صحت انتظار

فضيل بن يسار از امام صادق (ع) درباره آيه شريفه‌ «يَوْمَنَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ»[٩]؛ روزى كه هر مردى را با امامشان مى‌خوانيم پرسيد. حضرت چنين فرمود:

اى فضيل! امام خود را بشناس زيرا اگر معرفت امام خود را داشته باشى. جلو افتادن يا به تأخير افتادن اين امر (حكومت ظاهرى ائمه حق) زيانى به تو نمى‌رساند و كسى كه امام خود را بشناسد سپس (با معرفت) از دنيا برود قبل از آنكه صاحب اين امر، قيام نمايد. همچون كسى است كه در لشكر آن حضرت بوده باشد. نه؛ بلكه مانند كسى است كه زير پرچم ايشان‌