حِیْدَرْلو، طایفه‌ای مستقل و ترک‌زبان، ساکن در استانهای آذربایجان غربی و شرقی.
از پیشینۀ این طایفه آگاهی چندانی در دست نیست. ظاهراً کهن‌ترین سندی که نام طایفۀ حیدرلو در آن آمده، فارس‌نامۀ ناصری (سدۀ ١٣ ق/ ١٩ م) است که در آن، این طایفه تیره‌ای از ایل بهارلو (ه‌ م) دانسته شده است (فسایی، ٢/ ١٥٧٨). بعدها برخی از نویسندگانْ طایفۀ حیدرلو را وابسته و جزئی از ایل بهارلو و مستقر در فارس (برای آگاهی بیشتر، نک‌ : فیلد، I/ ٢١٦؛ بهمن‌بیگی، ٥٥؛ کیهان، ٢/ ٨٦؛ قهرمانی، ٤٩٢)، و برخی دیگر جزئی از ایل شاهسون دانسته، و به شمار اوبه‌های آن نیز اشاره کرده‌اند (نک‌ : اسکندری‌نیا، ٣٢٧- ٣٣٨)؛ هرچند منابع و اسناد مربوط به شاهسونها به این پیوستگی اشاره‌ای نداشته‌اند.
به نوشتۀ اسکندری‌نیا، پس از انقلاب اسلامی ایران (١٣٥٧ ش)، بخش بزرگی از زمینهای ایل شاهسون در مناطق ییلاقی زیر کشت رفت و از دسترس طوایف شاهسون، ازجمله طایفۀ حیدرلو خارج شد. پس از آن، حدود ١٠٠ خانوار از حیدرلوها که معمولاً به مناطق ییلاقی شاهسونها مانند سلیم خان، دوله‌رش و کانی‌زرد کوچ می‌کردند، به‌سبب ناامنی این ییلاقات، در مناطق قشلاقی ماندند و قسمتی از رمۀ خود را توسط چوپان به یازداغی، شله‌کن و سرتیپ بلاغی فرستادند (ص ٣٢٥-٣٢٦). امروزه قلمرو جغرافیایی و مناطق ییلاقی و قشلاقی این طایفه در بخشهایی از استانهای آذربایجان غربی و شرقی است (بلوکباشی، ١٠٧).
حیدرلوها از مناطقی که دقیقاً برای ما روشن نیست، به استانهای فارس، آذربایجان غربی و شرقی کوچ کرده‌اند. از نحوه و زمان کوچ آنان نیز اطلاعی در دست نیست. به احتمال فراوان، بخش بزرگی از این طایفه نیز همانند بسیاری از طوایف دیگر، در دورۀ رضا شاه تخت قاپو شده، به‌صورت طایفه‌ای مستقل درآمده، در روستاها یک‌جانشین شده؛ و در برخی دهات آذربایجان غربی مانند ده حیدرلو در جنوب اورمیه مستقر شده‌اند ( فرهنگ ... ، ٢٣٤). امروزه این طایفه جملگی دورۀ ییلاق را در استان آذربایجان شرقی، در شهرستان چاراویماق (نک‌ : ه‌ د، چهاراویماق)، بخش مرکزی، دهستان چاراویماق جنوب غربی، و قشلاق را برخی از افراد طایفه در استان آذربایجان غربی، در شهرستان مهاباد، بخش مرکزی، دهستان مکریان شرقی، و برخی دیگر در شهرستان نقده، بخش مرکزی، دهستان بیگم‌قلعه و بخش محمدیار، در دهستانهای المهدی و حسنلو می‌گذرانند (سرشماری ... (١٣٨٧ ش)، جمعیت ... ، ٢٨، ٣٣-٣٤؛ سرشماری ... (١٣٦٦ ش)، فرهنگ ... ، ٣١). طایفۀ مستقل حیدرلو فاقد تقسیمات کوچک‌تر از طایفه است (همان، ١٧).
جمعیت این طایفه به‌سبب کوچ آنان به شهرها سال‌به‌سال کاهش یافته است. در حالی که اسکندری‌نیا شمار کوچندگان این طایفه را ٨١ خانوار و شامل ١٧ اوبه می‌داند (ص ٣٢٦)، سرشماری دیگری جمعیت کوچندۀ این طایفه را در ١٣٦٦ ش، ١٨٣ خانوار و ٣٩٦‘١ تن به دست می‌دهد (نک‌ : سرشماری ... (١٣٦٦ ش)، نتایج ... ، ١٣). بنابر همین سرشماری، این جمعیت کوچنده در ١٣٨٧ ش، به ٩٥ خانوار و ٦٦٣ تن کاهش یافته است. اقتصاد افراد این طایفه بر دامداری استوار است (سرشماری ... (١٣٨٧ ش)، نتایج ... ، ١٥، ٣٥).
امروزه در شهرستان اورمیه، ٣ روستا به نام حیدرلو وجود دارد (جعفری، ٤٤٨؛ فرهنگ، همانجا، نیز ٤٣٢)، در صورتی که حیدرلوها هیچ‌گاه در شهرستان اورمیه ساکن نبوده‌اند.

مآخذ

اسکندری‌نیا، ابراهیم، ساختار سازمان ایلات و شیوۀ معیشت عشایر آذربایجان غربی، اورمیه، ١٣٦٦ ش؛
بلوکباشی، علی، جامعۀ ایلی در ایران، تهران، ١٣٨٢ ش؛
بهمن‌بیگی، محمد، عرف و عادت در عشایر فارس، شیراز، ١٣٢٤ ش؛
جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی، تهران، ١٣٧٩ ش؛
سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (١٣٦٦ ش)، فرهنگ عشایری، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٠ ش؛
سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (١٣٦٦ ش)، نتایج تفصیلی، استان آذربایجان شرقی، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٩ ش؛
سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (١٣٨٧ ش)، نتایج تفصیلی، کل کشور، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٨٨ ش؛
سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچندۀ کشور (١٣٨٧ ش)، جمعیت عشایری دهستانها، کل کشور، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٨٨ ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای استان آذربایجان غربی (شهرستان اورمیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٨٥ ش؛
فسایی، حسن، فارس‌نامۀ ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ١٣٦٧ ش؛
قهرمانی ابیوردی، مظفر، تاریخ وقایع عشایری فارس، تهران، ١٣٧٣ ش؛
کیهان، مسعود، جغرافیای مفصل ایران، تهران، ١٣١١ ش؛
نیز:

Field, H., Contributions to the Anthropology of Iran, Chicago, ١٩٣٩.
حسن موسوی‌زاده