محسوس است و دلايل توحيد صراحت بر وحدانيت واجب الوجود و انحصار آن در يك فرد دارد و در اين امر من تاكنون هيچ مخالفى از عقلا نيابيده‌ام و شايد مورد اتفاق همه ملل و نحل باشد.

بحث در مقدمه دوم (كبرى) پيچيده و مشكل است و در اينجا همين قدر ميگوئيم كه ماهيت امكانى قبل از ايجاد حق موجود نتواند بود كه در اين صورت ايجاد او بيهوده خواهد بود و به تعبير فلسفى تحصيل حاصل است كه محال ميباشد بنابراين هر ماهيت امكانى از نيستى بهستى مى‌آيد و همين است معناى حدوث ماسوى الله و جهان.

براى اثبات حدوث عالم امكانى و جهان يك راه ديگر نيز بنظر نگارنده وجود دارد و ان اينكه معلول پس از علت و تابع علت خود است و شكى بين متكلمين و فلاسفه در اينكه جهان معلول اراده افريدگار مختار است وجود ندارد و چنانچه بگوئيم اراده خدا از صفات ذاتى حق- جلت عظمته- نيست و قديم هم نيست بلكه حادث است، حدوث عالم قطعى ميشود كه هيچ شكى در آن نمى‌ماند، زيرا معقول نيست علت (اراده) حادث باشد و معلول (جهان) قديم و بعبارت عاميانه پسر پيش از پدر بدنيا بيايد!

و اما اينكه اراده حق چرا حادث است كه احاديث منقوله از ائمه اهل البيت انرا بيان داشته و در فرض صحت حدوث چه مرجح معقولى براى ان ميتوان پيدا نمود محتاج به تحقيقات ديگرى است كه اين كتاب گنجايش و حتى ظرفيت اين مباحث دقيق فلسفى را ندارد.

اساسا موضوع قدم و حدوث عالم و تحليل و بررسى كلمات حكما و