حرف صحيح اينست كه ترقى و تنزل مادى هر قوم و ملت و امت وابسته به همت و تلاش و يك سلسله عوامل اختيارى و غير اختيارى ميباشد و هيچ ربطى بصحت و بطلان دين آنان ندارد زيرا صحت و بطلان اديان را بايد از موازين و معيارهاى خاص خودبخود انها بدست آورد نه از عمل خوب و يا بد پيروان انها و يا از پيشرفت و عقب‌ماندگى انان كه به تفكر بچه‌گانه شباهت دارد

ترقى علمى غرب در سه چهار قرن اخير پديد آمد كه قبل از ان چيزى نداشتند بنابر استدلال فوق بايد گفت كه دين مسيح از ابتداى ظهوران تا سه چهار قرن قبل باطل بوده و بعد از ان بر حق شده است.

بلى سؤال‌كننده عزيز،

روزيكه غرب بى خبر از علم و فضل بود		بود تكيه‌گاه صنعت و دانش مقام ما.

روزيكه مسلمانان بدين اصيل اسمانى خود مقيد بودند و از بركت عمل بدين خود ابر قدرت سياسى و اجتماعى و روحانى بودند و نيز تمدن علمى و اخلاقى انان در دنيا چشمگير بود. گستاولبون محقق فرانسوى ميگويد اروپا شش قرن شاگرد مسلمانان بودند در اين مورد به كتاب عقايد اسلامى كه چندين مرتبه طبع شده است و اولين اثر فارسى مطبوع اينجانب است مراجعه كنيد. ولى اى سوال‌كننده:

دانى چرا كه بنده بيگانگان شديم‌		رفت ان جلال و شوكت و ان احتشام ما؟

١- دربار فاسد شده بود خلفاى اموى و عباسى آهسته آهسته حكومت را