مسايل كابل - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٦ - ب موانع اتحاد
بخداوند باقى نمانده است و دين معلول جهالت است، مردم در گذشته به علل پارهاى از حوادث علم نداشتند لذا انها را بخدا نسبت ميدادند ولى امروز علل اشيا تا حدود زياد معلوم شده است.
(جواب): دانشمندان اسلامى نيز ميدانسته و ميدانند كه حوادث طبيعى و اجتماعى از خود عللى دارند و قانون عليت در نظر انان از متقنترين قوانين فلسفى است كه بقول شما استثناءناپذير است و در ان شكى ندارند.
براى دفع اشكال خود به اين مثالها توجه كنيد:
١- شما كاغذى در اتش انداختيد كه سوخت اگر كسى بگويد اتش كاغذ را سوزانيد آيا درست نخواهد بود كه مسلما درست است و چنانچه كسى بگويد شما كاغذ را سوزانيديد نيز درست خواهد بود.
٢- اگر ابر نمىبود باران نمىشد اگر باد نمىبود باران نمىشد. دقت كنيد كه هر دو جمله صحيح است.
٣- وضع اشفته فلان كشور از دست حكومت نااهل اوست، وضع اشفته ان از دست خود مردم است كه به چنين حكومت نااهل راى دادند مىبينيد هر دو جمله صحيح است.
٤- مريضى زيد بخاطر اينكه دوا خورد و پرهيز كرد خوب شد. مريضى زيد در اثر مهرات فلان دكتور خوب شد باز هم هردو جمله صحيح است. و صدها نمونه ديگر كه استناد يك پديده به دو علت و يا چند علت صحيح شمرده ميشود و هيچ كس چه مادى و چه متدين بران ايرادى نگرفته است، خوب چه عيبى دارد كه يك حادثه به سبب طبيعى يا اجتماعى خود نسبت داده شود و