روشن است كه اين شيوه در برانگيختن احساسات مخاطبان نقشي بسزا دارد؛ چرا كه در قالب آن تمامي پديده‌ها و مظاهر هستي و موجودات بي‌جان در كسوت انسان و با غرايز و صفات بشري به نمايش گذاشته مي‌شوند؛ آن‌چنان كه مي‌توان با آنها سخن گفت و يا سخنانشان را شنيد و شور و نشاط حيات را در وجودشان كاملاً احساس نمود.

شخصيّت بخشيدن و به جنبش درآوردن اشيا و عناصر طبيعت موضوعي است كه در روايات اهل بيت: جايگاهي خاص و قابل توجه دارد، و در تعابير آنان، نمونه‌هاي بسياري را مي‌توان سراغ گرفت كه در آنها از اين شيوه بديع براي خلق صحنه‌هايي زنده و تابلوهايي جذّاب استفاده شده است.

تشخيص، جلوه‌هاي بديعي را در روايات اهل بيت: پديد آورده است كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

١. تشخيص موضوعات و مفاهيم ديني و اخلاقي

ـ در تصويري بديع «ايمان» و «حيا» را در نقش دو دوست شفيق مشاهده مي‌كنيم كه چنان رشته‌هاي پيوندي ميانشان برقرار است كه هرگاه يكي از آنان به راهي رود، دوستش نيز او را همراهي مي‌كند.[١]

ـ «عمل صالح» را همچون فردي كه از ناحيه كسي به سوي سرايي رفته و آن را از هر جهت آماده اقامت و پذيرايي صاحبش مي‌كند، مشاهده مي‌نماييم.[٢]

ـ «صله رحم» را در حالي مي‌بينيم كه به عرش الهي درآويخته و در حق كساني كه جانش را پاس داشته‌اند، دعا مي‌كند و آنان كه او را مورد بي‌مهري قرار داده‌اند، در حقشان نفرين مي‌كند.[٣]

٢. تشخيص حالات روحي

ـ در تصويري شگفت، شاهد ازدواج «كسالت» با «ناتواني» هستيم كه فرزند زاده شده از اين دو نيز چيزي جز فقر نيست![٤]

ـ در صحنه‌اي ديگر «غنا» و «عزّت» را در حركت و جنب و جوش مي‌بينيم كه وقتي به قرارگاه «توكّل» مي‌رسند، آرام مي‌گيرند.[٥]

[١]. علي٧: القلب مصحف الفكر. (شرح غررالحكم، ج١، ص٣٦)

[٢]. علي٧: وضع الله في هذه الامة خمس فتن: فتنة عامة ثم فتنة خاصة ثم فتنة عامة ثم فتنة خاصة ثم فتنة تموج كموج البحر يصبح الناس كالبهائم؛ خداوند در اين امت پنج فتنه قرار خواهد داد: فتنه عامه، سپس فتنه خاصه، سپس فتنه عامه، سپس فتنه خاصه و آن‌گاه، فتنه‌اي كه امواج آن همچون امواج درياهاست و مردم همچون چهارپايان گردند، پديد آيد. (المصنف، ج٨، ص٥٩٩؛ فتح الباري، ج١٣، ص٤٠؛ معجم احاديث الامام المهدي٤، ج٣، ص٧)

[٣]. امام حسن عسكري٧: من ركب ظهر الباطل نزل به دار الندامة؛ هر كه بر مركب باطل سوار شود، او را در خانه پشيماني فرود آورد. (اعلام الدين، ص٣١٤؛ بحارالانوار، ج٧٨، ص٣٧٩)

[٤]. علي٧: ما ضرب الله العباد بسوط أوجع من الفقر؛ خدا بندگان را تازيانه‌اي دردناك‌تر از تنگدستي نزده است. (شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج٢٠، ص٣٠١)

[٥]. امام صادق٧: اذا دُقّ العِرض أستصعب جمعه؛ چون آبروي كس كوبيده و پراكنده شود، جمع آوري‌اش دشوار است. (بحارالانوار، ج٧٥، ص٢٧٧)