از آنچه شيخ مفيد در مسار الشيعة اظهار كرده تا زمان ابن طاووس، بر اساس آنچه در اقبال آورده،[١] سيره پذيرفته شده ميان شيعه، تعظيم و بزرگداشت روز هفدهم ربيع الأوّل بوده است. با اين حال، بررسى اين مسأله، بر اساس روايات و نقل‌ها، خالى از فايده نخواهد بود.

ديدگاه‌هاى موجود درباره تاريخ ولادت پيامبر خدا٦

درباره تاريخ ولادت پيامبر٦، دو ديدگاه اصلى و چند ديدگاه فرعى وجود دارد كه بر هر يك، مرور كرده و شواهد موجود در منابع و معتقدان به هر نظر را مرور مى‌كنيم:

الف. دوازدهم ربيع الأوّل

اين نظريه مشهور ميان اهل سنّت است كه شايد كهن‌ترين نص آن، مربوط به ابن اسحاق است كه آراى او در بسيارى از اخبار سيره، رسميت يافته‌اند. عبارت ابن اسحاق، اين است:

قال ابن إسحاق: وُلد رسول الله٦ يوم الاثنين، لاثنتى عشرة ليلة خلت من شهر ربيع الأوّل، عام الفيل.[٢]

در ميان شيعيان، ثقة الاسلام كلينى (م ٣٢٩ ق) به اين نقل باور دارد و اخبار ديگرى هم دال بر آن در ميان برخى از كتاب‌هاى شيعى وجود دارد. در اثبات الوصية هم ـ كه منتسب به مسعودى است ـ روز ولادت پيامبر٦ را ابتدا دوم ربيع الأوّل و پس از آن، روز جمعه، دوازدهم ربيع الأوّل دانسته و آن را اصحّ مى‌داند.[٣] در زيج مفرد، اثر ابو جعفر محمّد بن ايّوب طبرى شيعى (زنده در ربع اخير سده پنجم)، ولادت پيامبر خدا٦ در روز دوازده ربيع الأوّل، درج شده است.[٤]

بنا بر اين، سخن علاّمه مجلسى، داير بر اين كه عقيده به روز دوازدهم، در ميان شيعيان، فقط از كلينى است،[٥] قابل قبول نيست؛ زيرا رواياتى در برخى از منابع شيعه، در تأييد اين نظر آمده است.

ابان بن عثمان احمر (م حدود ١٧٠ ق) روايتى دربارۀ داستان ولادت پيامبر خدا٦ نقل كرده و ضمن آن، روز دوازدهم ربيع الأوّل را روز ولادت ايشان دانسته است:[٦]

[١]. امتاع الاسماع، ج١، ص٦.

[٢]. البدایة و النهایة، ج٢، ص٢٦١.

[٣]. إقبال الأعمال، ص٦٠١.

[٤]. السيرة النبويّة، ج١، ص١٥٨.

[٥]. اثبات الوصية، ص١١٤ قم: انصاريان، ١٤١٧ ق.

[٦]. زيج مفرد، تهران: ميراث مكتوب، ١٣٨٦ ش، ص٦٣.