«برص» از واژگاني است که در هيأت‌هاي گوناگون در حديث و با يک هيأت در قرآن به کار رفته است. امروزه، برص بر عارضه پوستي بي‌خطري اطلاق مي‌شود که نتيجة از کار افتادن رنگ دانه‌هاي پوست دانسته شده است. اين تلقي با نحوة کاربرد اين ماده در قرآن و حديث هماهنگي چنداني ندارد و موجب برخي نقدها نسبت به احکام فقهي استنباط شده از روايات شده است. در اين مقاله، با تحقيق در منابع گوناگون، به اين نتيجه رسيديم که برص از معناي پيشين خود نقل يافته و اکنون معناي جديدي يافته است. در گذشته، «برص» بر بيماري‌اي همطراز با جذام اطلاق مي‌شد كه و از پوست بدن مي‌گذشت و گوشت و استخوان‌ها را مبتلا مي‌ساخت و موجب سفيد شدن عضو مي‌شد. از آنجا که بايد هر متني را منطبق با محتواي واژگان در زمان پيدايش آن متن فهميد، انتقادهاي مطرح شده در اين باره نارواست.

کلید واژه‌ها: برص، پيسي، لک و پيس، Vitiligo، Leprosy، Lepra.

درآمد

برص از واژه‌هاي است که با هيأت‌هاي گوناگون به نحو چشمگيري در احاديث به کار رفته است. در روايات متعددي موضوع حکم قرار گرفته است؛ مانند:

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّـهِ ٧، قَالَ: خَمْسَةٌ لَا يَؤُمُّونَ النَّاسَ عَلَى كُلِّ حَالٍ الْمـَجْذُومُ وَ الْأَبْرَصُ وَ الْمـَجْنُونُ.[٢]

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّـهِ ٧... قَالَ: يُرَدُّ النِّكَاحُ مِنَ الْبَرَصِ وَ الْجـُذَامِ وَ الْجـُنُونِ وَ... .[٣]

عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ أَبِي الْحـَسَنِ الرِّضَا ٧ قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:... وَ أَحْدَاثُ السَّنَةِ تُرَدُّ بَعْدَ السَّنَةِ. قُلْتُ: وَ مَا أَحْدَاثُ السَّنَةِ؟ قَالَ: الْجـُنُونُ وَ الْجـُذَامُ وَ الْبَرَصُ وَ الْقَرَنُ، فَمَنِ اشْتَرَى فَحَدَثَ فِيهِ هَذِهِ الْأَحْدَاثُ فَالْحـُكْمُ أَنْ يَرُدَّ عَلَى صَاحِبِهِ إِلَى تَمَامِ السَّنَةِ مِنْ يَوْمَ اشْتَرَاهُ.[٤]

[١] کارشناسي ارشد تفسير و علوم قرآن.

[٢]. Gأَطِيعُوا اللّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَF. (سوره نساء، آيه ٥٩)؛ سوره انفال، آيه ٤٩؛ Gمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُواF (سوره حشر، آيه ٧).

[٣]. ر.ك: الصحيح من سيرة النبي الاعظم، ص١٦٩.

[٤]. ر.ك: بصائر الدرجات، ص٤٧؛ بحارالانوار، ج٢٦، ص٢٥.