٤. اصلي‌ترين دلیل شيخ صدوق و استادش و صاحب قاموس الرجال در این اسها، روایاتی است که در منابع شیعه و اهل سنت دربارة اسهای پیامبر٦ در نماز وارد شده است.

٥. پس از طرح مسأله سهوالنبی از ناحیه شيخ صدوق و استادش ابن‌ولید، علما و دانشمندان، به مناسبت‌های مختلف، به این مسأله پرداخته و درصدد جواب آن بر آمده‌اند. در فقه، در بحث سهو در نماز، روایات سهو النبی مطرح شده و به شكلي خیلی کوتاه به آنها جواب داده شده است.[١] همچنین، در علم کلام، در بحث عصمت انبیا، به این مسأله اشارة كوتاهي شده است؛[٢] ولی بعضی از دانشمندان مسأله سهو النبی را به گونه‌اي گسترده بررسی کرده و نوشته‌هاي مستقلی را در زمینه نفی سهوالنبی تألیف کرده‌اند؛ از جمله آنها رساله‌ای است که علامه مجلسی در بحار الانوار آن را به شیخ مفید نسبت
داده است.[٣]

ایشان در این رساله به نقد و بررسی این مسأله پرداخته، و نظر شیخ صدوق و استادش ابن‌ولید را مردود دانسته است. بخشی از اشکالات شيخ مفید بر اساس روایاتی است که در منابع اهل سنت، در زمینه سهوالنبی وارد شده است. وي روایات وارد شده از طریق شیعه را به این دليل که آنها اخبار واحدند (و عمل به خبر واحد عمل به ظنی است که از نظر قرآن ممنوع است) باطل می‌داند.

همچنین رساله‌ای را شیخ حر عاملی در زمینه سهو النبی نوشته است.[٤] ایشان، در این رساله، به نفی سهو النبی پرداخته و هر آنچه در زمینه نفی سهو النبی از ناحیه علما و دانشمندان نقل شده و هر دلیل و روایتی که از نظر ايشان، به گونه‌ای، تأیید کنندة نفی سهوالنبی بوده، بدون اشاره به قوت و ضعف آنها، ذکر كرده است. در این رساله سند بيشتر روایات وارد شده از طریق منابع شیعه تضعیف شده است.

نگارنده، در این مقاله، آن روایات را مورد تحلیل و بررسی كامل قرار داده و به آنها پاسخ داده است.

روايات سهو النبي

الف. احادیث شیعه

١. کلینی; (م ٣٢٩ق) در کتاب الکافی در روايتي كه داراي سندي معتبر است، آورده است:

محمد بن يحيى، عن أحمد بن محمد بن عيسى، عن عثمان بن عيسى، عن سماعة بن مهران قال: قال أبو عبد الله٧: من حفظ سهوه فأتمه فليس عليه سجدتا السهو فإن رسول الله٦ صلى بالناس الظهر ركعتين، ثم سها، فسلم، فقال له ذو الشمالين: يارسول الله! أنزل في الصلاة شئ؟ فقال: و ما ذاك، قال: إنما صليت ركعتين. فقال رسول الله٦: أتقولون مثل قوله؟ قالوا: نعم. فقام٦ فأتم بهم الصلاة و سجد بهم سجدتي السهو... ؛[٥]

[١]. من لايحضره الفقيه، ج١، ص٣٥٩.

[٢]. مستند العروة الوثقی، کتاب الصلوة، ج٦، ص٨٠ و ٣٢٩؛ خلل الصلوة، ص١٢٥.

[٣]. الرسالة السعدیة، ص٧٦؛ شرح تجرید العقاید، ص٣٥٩.

[٤]. بحار الانوار، ج١٧، ص١٢٢.

[٥]. التنبیه بالمعلوم من البرهان علی تنزیه المعصوم عن السهو و النسیان.