یکی از شبهه‌هاي مطرح شده در موضوع عصمت پیامبران این است که آیا پیامبران از ناخودآگاهي (سهو) و فراموشي به هنگام عمل به احکام شرعی و در امور عادی و زندگی شخصی به دور و در امان‌اند یا همانند سایر مردم به سهو و نسیان در این موارد گرفتار می‌شوند؟ بيشتر متکلمان و دانشمندان شیعه به عصمت پیامبران از سهو و نسیان باور دارند و دلایلی را برای اثبات آن، در جای خود آورده‌اند؛ ولی بعضی از دانشمندان شیعه و در صدر آنها، مرحوم شیخ صدوق و استادش ابن‌ولید، به روا بودن سهو و فراموشي پیامبران به هنگام عمل به احکام شرعی باورمنداند. اصلي‌ترين دلیل این دسته از عالمان شیعه، روایاتی است که در منابع شیعه و اهل سنت دربارة سهو و اشتباه پیامبر٦ در نماز وارد شده است. در این مقاله به بررسی و تحلیل روایات وارد شده پرداخته شده و ثابت گرديده که با این روایات نمی‌توان سهو و حتی اسهای پیامبر را ثابت کرد.

کلید واژه‌ها: سهوالنبي، اشتباه پيامبران، روايات سهوالنبي، موافقان و مخالفان سهوالنبي.

طرح مسأله

یکی از مسائل مهم اعتقادی مسأله عصمت انبیاست. متکلمان اسلامی مراتب عصمت پيامبران را به چهار بخش تقسيم کرده‌اند: ١. عصمت از گناه، ٢. عصمت از خطا و نسیان در دريافت وحي از خداوند،
٣. عصمت از خطا و نسیان در ابلاغ وحي به انسان‌ها، ٤. عصمت از خطا و نسیان در مقام عمل پیامبر به احکام و در امور عادی و موضوعات خارجی.

عصمت انبیا از گناهان و همچنین عصمت آنان از اشتباه و فراموشي در مقام دريافت وحی از خداوند و رساندن و تبیین آن برای مردم، از عقاید قطعی و اجماعی شیعه است؛ اما عصمت از سهو و نسیان در مقام عمل به احکام و امور عادی و زندگی شخصی پیامبر، کمابیش مورد اختلاف علمای شیعه واقع شده است.

نزديك به تمامي علمای شیعه به عصمت پیامبر از سهو و نسیان در مقام عمل به احکام و در امور عادی و زندگی شخصی معتقدند و براي اثبات این سخن دلایلی را برشمرده‌اند؛ ولی در میان علمای

[١] استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه اراک.