یونس بن عبدالرحمان نیز از دیگر یاران کوفیامامان کاظم و رضا٨ است که کتب بسیاریاز جمله اختلاف الحدیث و العلل را نگاشت[١] و چنان در علوم آموخته از پیشوایان برحقّ سرآمد گردید که فضل بن شاذان اثر این تعلیم و تعلّم را نگارش هزار جلد کتاب در ردّ مخالفان مذهب از یونس دانسته است.[٢]

از موارد انتقال علوم توسط دانشمندان اهل سنّت نيز بايد از افراد زير ياد كرد:

ابوعبید قاسمبنسلّام (متولّد هرات)، در بغداد به توضیح و تدریس غریبالحدیث پرداخت و کتاب‌هاییدر این باب تصنیف نمود.[٣]

از اهداف سفر محمدبناسماعیل بخاریصاحب الصحیح و عثمانبنسعید دارمیصاحب السنن، به شهر بصره نزد علمایآن، بویژه علیبنمدینیآموختن علومحدیث بود. نيز بخارینقدالرجال[٤] و دارمیعللالحدیث[٥] را اختصاصاً فرا گرفتند.

همچنین، اواخر قرن سوم با سفر سلیمان شاذکونیبه بغداد، احمد بنحنبل اطرافیان را به آموختن نقدالرجال از ویترغیب نمود.[٦]

٣-٩. أخذ کتب حدیث

دستیابیبه کتاب‌هایمهم حدیث از دیگر مقاصد مسافران بود که در اینجا نمونه‌هاییبه تفکیک شیعه و سنّیو شهرهایمقصدشان ذکر می‌گردد:

دانشمندان شیعه

در بصره: ابراهیمبنهاشم قمیبزرگ‌ترین دستاورد فقهیحمّاد بنعیسیرا دربارة نماز و زکات از او فراگرفت.[٧]

در کوفه: علیبنجعد بغدادی«صحیفه سفیانبنعیینه» را گرفت[٨]، فضلبنشاذان كتاب عبداللهبنبکیر را از حسنبنعلیبنفضّال گرفت[٩] و احمد بنمحمد بنعیسیاشعریدر ملاقات حسنبنعلیبنوشّاء کتاب علاء بنرزین قلاء و ابانبنعثمانأحمر را فراگرفت.[١٠]

در بغداد: ابنعقده توسّط ابنالجعابیاز ابنصاعد مسند علی بن ابی‌طالب٧ را فراگرفت. [١١]

[١]. سیراعلام النبلاء، ج١١، ص١٩٤، ش٢٥٨٨؛ اعیان الشیعة، ج٢، ص٦٠٢.

[٢]. من لایحضره الفقیه، ص٢.

[٣]. کمال الدین، مقدمه، ص١٠.

[٤]. رجال النجاشی، ص٣٩٢؛ فهرست الطوسی، ص٢٣٨.

[٥]. کمال الدین، مقدمه، ص٨.

[٦]. (= علم جرح و تعدیل) علمی است که به نقد راویان حدیث و ذکر جایگاه ایشان از نظر مدح و ذمّ و الفاظ مخصوص آن می‌پردازد. ( نهایة الدرایة، ص٢٦)

[٧]. علمی است که بدین امور می‌پردازد: عرضه محتوای حدیث بر کتاب و سنت مقطوعه، تحقیق در مورد صدور حدیث و آنچه مدخلیتی در فهم مدلول دارد، دقت در این‌که حدیث عین لفظ معصوم است یا نقل به معنا، شناخت عام و خاص و مطلق و مقیّد؟ شناخت محکم و متشابه حدیث. ( تلخیص مقباس الهدایة، ص٢٤٣ ـ ٢٥٥)

[٨]. بررسی متن احادیثی که در آن پیچیدگی‌ای به دلیل وجود برخی الفاظ مشکل ایجاد شده است. ( نهایة الدرایه، ص٢٩)

[٩]. علمی است که از عیوب پنهان و پوشیده حدیث که در حجیت آن اشکال ایجاد می‌کند، بحث می‌کند. (همان، ص٢٩)

[١٠]. علمی است که دربارة احادیثی که متعارض‌اند، یعنی میان مدلول آنها با یکدیگر تنافی وجود دارد، بحث می‌کند و از چگونگی رفع این تعارض سخن می‌گوید. (همان، ص٢٨)

[١١]. اگر زراره نبود، احادیث پدرم محمد بن علی الباقر٧ از بین می‌رفت. ( اختیار معرفة الرجال، ج١، ص٣٤٨)