در این مقاله روایات موسوم به روایات تحریف از زاویه تاثیر جریان‌های فکری غالیانه، مورد بررسی قرار می‌گیرند. در ابتدا، مراد از روایات تحریف بیان گرديده، تعریفی از غلو و غالیان ارائه می‌شود. در ادامه، حضور آسیب‌زای این طیف فکری در جریان‌های علمی حدیثی نشان داده می‌شود و آن‌گاه، این حضور در مورد اسناد روایات تحریف، موشکافی خواهد شد. نتیجه این دقت سندی، استخراج اسامی سیزده نفر از راویان متهم به غلو از زنجیره اسناد این روایات است که در ادامه، شرح حال رجالی آنها از منابع متقدم رجالی خواهد آمد. در تقویت نتایج به دست آمده، به موضوع‌شناسی این روایات مي‌پردازيم و نشان مي‌دهيم که طیف وسیعی از این روایات با عقاید غالیانه همخواني دارد. همچنين انگیزه‌های غالیان از حضور در این حوزه‌ها و رویکردهای متفاوتی را که در این ارتباط استخدام کرده‌اند، ارزيابي خواهيم كرد.

کلید واژه‌ها: غالیان، تحریف قرآن، سیاری، فصل الخطاب، غلوّ.

درآمد

مصونيت قرآن از تحريف و تبديل، از جمله اعتقاداتي است كه ريشه در مباني همه فرق اسلامي بويژه تشيع دارد. بايد گفت كه هيچ مكتبي در جهان، همانند مكتب اسلام و هيچ كتابي همانند قرآن، تا اين اندازه تاريخ روشني ندارد و هر كس كم‌ترين آگاهي از اوضاع تاريخ اسلام، بويژه تاريخ قرآن، مانند: آغاز نزول و كيفيت آن، كيفيت شكل گيري ترتيب سوره‌ها و آيات مكي و مدني، كيفيت تدوين و جمع آوري قرآن در عصر پيامبر٦ و نيز در عصر خلفا، داشته باشد و يا از توجه و اهميت بي‌نظيري كه مسلمانان، بويژه قشر حافظان و قاريان و نيز عالمان علوم قرآني از آغاز نزول تاكنون نسبت به اين امانت الهي و آسماني از جهات مختلف داشته‌اند، آشنا باشد، خواهد دانست كه موضوع تحريف اين كتاب مقدس چيزي جز افسانه و خيالي بيش نيست و تحريف چنين كتابي با اين همه ويژگي‌ها، امري غيرممكن است؛ ضمن آن‌كه گذشته از آن‌كه آياتي از خود قرآن مانند (مانند آيات اعجاز، آيه حفظ و آيه نفي باطل) و همچنين

[١] دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن وحدیث دانشگاه تربیت مدرس.