عن هشام بن الحکمِ قال: قالَ لِی أبوالحسن موسی بن جعفرٍ٧: يا هشام! إنّ اللهَ تبارَکَ و تعالَی بَشَّرَ أهلَ العقلِ و الفهمِ فی کتابِه، فقال: Gفَبَشِّرْ عِبَادِ * الَّذِينَ ...F[١] يا هشامُ! إنَّ اللهَ تَبارَكَ و تَعالی أَکمَلَ للناسِ الحججَ بالعقولِ، نَصَر النَبيين بالبَيانِ و دَلّهم علی ربوبيتِه بالأَدِلة... فقال: Gوَإِلهـُكُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ...F.

اين روايت ادامه می‌يابد تا آنجا که امام٧ خطاب به هشام گويد:

يا هشامُ! إنّ لقمانَ قال لإبنِه: تواضَع للحقِّ تَکُن أَعقَل الناسِ و إنَّ الکَيِّسَ لدی الحـَقِّ يسيرٌ. يا بنیَّ! إنَّ الدُنيا بحرٌ عميقٌ قَد غَرِقَ فيه عالمٌ کثيرٌ فَلتَکُن سفينتُك فيها تقوی اللهِ و حَشوُهَا الإيمانُ، شراعُها التوکُل و قَيِّمُها العقلُ و دليلُها العلمُ و سکانُها الصبرُ.[٢]

ای هشام، لقمان به پسر خود گفت: در برابر حق، سر فرود آر تا خردمندترین مردم باشی، به راستی، زیرک در برابر حق اندک و ناچیز است. پسر عزیزم، دنیا دریای ژرفی است که مردمانی بسیار در آن غرق گشته‌اند. بايد کشتی تو در آن دریا، تقوای الهی و پرهیزکاری باشد. كالاي کشتی ایمان است، بادبانش توکل و ناخدایش خرد و راهنمایش علم و لنگرش شکیبايی است.

فیض در توضیح عبارت «تواضع للحق...» نخست، دو وجه معنايی «تواضع» را توضیح می‌دهد.

١. تواضع در برابر مردم به خاطر خدا [نه برای غرض دیگر].

٢. تواضع در برابر خدا به معنای اقرار و اذعان به وجود او و نیز اطاعت فرامین الهی. سپس نظر صدرالمتألهین را دربارة این عبارت یادآور می‌شود:

استاد ما صدرالمتألهین گفت: بنده را جز حول و قوه الهی، توان و نیرويی نیست. پیامبر اکرم٦ فرمود: «من تواضع لله رفعه الله». منظور از عبارت «تکن أعقل الناس»، این است که عاقل‌ترین مردم، پیامبران و اولیاي الهی هستند. [و پس از آنها، افراد شایسته بنا بر مرتبه خویش جای گرفته‌اند].

استاد ما صدرالمتألهین در شرح عبارت «إنَّ الکيِّسَ لدَی الحقِّ يسيرٌ» فرمود: کیاست و هوشیاری انسان ـ که همان عقل و زیرکی اوست ـ نزد خداوند، ناچیز است و ارزشی ندارد. تنها چیزی که نزد خداوند، دارای ارزش است، تواضع و [اظهار] درماندگی و خضوع و [اظهار] نیاز در برابر خداست. هر علم و کمالی که دارنده آن را به فقر و نیازی بيش‌تر [در برابر خدا] رهنمون نسازد وبال او خواهد شد و جهل و نقص برای او شایسته‌تر است. از اين‌رو، گفته‌اند كه نهایت کوشش عابدان، رهنمايی به سوی نیاز و فقر در برابر خداست.[٣]

[١]. همان، ص٥٢.

[٢]. همان، ص٥٤.

[٣]. همان، ص٥٣.