علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٨ - روش فیض کاشانی در شرح احادیث غیر فقهی بر اساس کتاب الوافی
١. واژهشناسی
فیض در تعلیقات خود بر احادیث الوافی، معنای مفردات دشوار را توضیح میدهد؛ لیکن به صورت مختصر و بدون ارجاع و استناد لغوی. او این روش را در تمامی تعلیقات لغوی خویش در پیش گرفته است؛ مثلاً در توضیح معنای مفردات روایتی چنین مینویسد:
«السلم» بالکسر، الصلح و المسالم و ربما يفتح و بالتحريك الاستسلام. «تحلله» ای جعله حلة علی نفسه. و فی بعض النسخ بالجيم من الجلل بمعنی العطاء و الستر و لعله الأصح... .[١]
٢. بررسی سند
فیض در تعلیقات خود، به ندرت، به بررسی اسناد پرداخته و گاه تنها نوع حدیث را ذکر نموده است. به نظر میرسد که او در الوافی، قصد بررسی اسناد را نداشته و گاه تنها به اشارهای کوتاه و گذرا بسنده نموده است؛ برای مثال، توضیح او درباره حدیث زیر گویای این مطلب است:
عن أبی عبدالله٧ قال: من حفظ من أحاديثنا أربعين حديثاً بعثه الله يوم القيامة عالماً فقيهاً.[٢]
فیض مینویسد:
هذا الحديث مشهور مستفيض بين الخاصة و العامة، بل قال بعضهم بتواتره و قد رواه أصحابنا بطرق کثيرة مع اختلاف اللفظ.[٣]
٣. شرح حدیث با تمسک به معارف قرآنی و بر اساس مبانی فلسفی
فیض کاشانی در شرح و تبیین معنای حدیث به معارف قرآنی و بالأخص دیدگاههای تفسیری خود تمسک میجوید. فیض اولین مرجع و مصدر پژوهشی خود را قرآن کریم میداند و پس از آن به احادیث پیامبر و اهل بیت تمسک میجوید. فیض بر خلاف بعضی اخباریان، معارف قرآنی و تفسیری را در رأس همت خویش مینهد. برای آشکار شدن این مطلب، به شرح او ذیل یکی از روایات الکافی نظر میافکنیم:
علی بن محمد، عمن ذکره، عن بن عيسی، عن محمد بن حمران، عن الفضل بن سکن، عن أبی عبدالله٧ قال: قال أميرالمؤمنين٧: إعرفوا الله بالله و الرسول بالرسالةِ و أولی الأمرِ بالأمرِ بالمعروفِ و العدلِ و الإحسانِ؛[٤]
علی٧ فرمود: خداوند را به واسطه خداوند بشناسید و پیامبر را به واسطه رسالت و پیامبری و اولی الامر را به واسطه امر به معروف و عدل و نیکی.
[١]. معارف، ١٣٨١، ٤٠.
[٢]. همان، ص٤٠١.
[٣]. الوافي، ج١، ص٥.
[٤]. همان، ص٧.