مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٧ - برهان سینوی

برهان سینوی

بوعلی، فیلسوف و طبیب بزرگ اسلامی، محاسبه عقلی و فیلسوفانه خویش را از راه تقسیم موجود به واجب الوجود و ممکن الوجود، و استلزام ممکن الوجود واجب الوجود را، انجام داده است.

وی میگوید: موجود به حسب فرض عقلی یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود؛ یعنی هر چیزی که موجود است اگر نسبت ذات او را با موجود بودن و موجود نبودن در نظر بگیریم به حکم بدیهی عقلی دارای یکی از دو حالت ذیل خواهد بود:

الف. اینکه موجود بودن از ذات او تفکیک ناپذیر است، به عبارت دیگر موجود بودن ضروری ذات اوست، آنچنانکه فی المثل زوج بودن از عدد ٤ تفکیک ناپذیر است و ضروری ذات عدد ٤ است و آنچنانکه ١٨٠ درجه بودن مجموع زوایای مثلّث از ذات مثلّث تفکیک ناپذیر است و ضروری ذات اوست. چنین موجودی به حسب تعریف واجب الوجود است.

ب. اینکه موجود بودن از ذات او تفکیک پذیر است یعنی هیچ گونه امتناعی ندارد که آن چیز موجود نباشد و به عبارت دیگر موجود بودن برای ذات او ضروری نیست.

ذات او ذاتی است که نه ایجاب میکند موجود باشد و نه ایجاب میکند معدوم باشد، آنچنانکه جفت بودن برای گردو، مقدار و مساحت معین و یا شکل کره یا مکعب یا استوانه داشتن برای جسم ضروری نیست و از جسم قابل تفکیک است. چنین موجودی به حسب تعریف ممکن الوجود است.

اکنون که دانستیم موجود بلکه موجوداتی در جهان هست و موجود به حسب فرض عقلی از یکی از دو قسم بالا خارج نیست، میگوییم: هر موجودی را که در نظر بگیریم یا واجب الوجود است و یا ممکن الوجود. اگر واجب الوجود است مدّعای ما که در حال حاضر این است که جهان هستی از واجب الوجود خالی نیست ثابت میشود [١] و اگر ممکن الوجود است باید واجب الوجودی در کار باشد تا این