مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤١ - ٢ قسمت دوم نتیجه عملی اختلاف نظر قدیم و جدید در باب حرکت

هم همان طبع اوّلیه جسم است که در یک حالت فوق العاده فعّالیت میکند.

خامساً، معتقد بودند که حرکات قسریه دوام ندارد.

پس قدما برای هر جسم، طبیعت مخصوص و مبدأ میل مستقیم (حرکت مستقیم) قائل بودند و معتقد بودند هر جسم، چه در حرکت مستقیم و چه غیر مستقیم، نیازمند به علّت است؛ و معتقد بودند علّت همان طبیعت خاصّ شیء است که همراه وی و متّحد با وی است و تنها با قوّه عقل و استدلال میتوان به وجود آن اذعان کرد؛ و معتقد بودند که حرکت قسری- که آن هم نیز به نوبه خود معلول همان طبیعت است ولی در یک حال فوق العاده- دوام پیدا نخواهد کرد.

ب. نظر علمای جدید: علوم طبیعی جدید روی طرز تفکر مخصوصی که علم را از فلسفه جدا میکند، اولًا فرض نمیکند که جسم مطلق که در آن هیچ طبیعت نوعی و هیچ مبدأ میل مستقیم وجود نداشته باشد ممکن نیست، بلکه «جسم مطلق» را فرض میکند [١].

و ثانیاً معتقد نیست که حرکت احتیاج به محرّک دارد، بلکه معتقد است که تنها تغییر حرکت (شتاب) محتاج به علّت است؛ یعنی تنها حدوث و انقطاع و تند و کند شدن و تغییر جهت و مسیر دادن حرکت نیازمند به علّت است نه خود حرکت.

و ثالثاً همان طور که قبلًا اشاره شد حرکت را به دو قسم طبعی و قسری تقسیم نمیکند.

و رابعاً به دلیل اینکه به دو قسم حرکت طبعی و قسری قائل نیست و به دلیل اینکه ذات حرکت را محتاج به علّت نمیداند لذا به حرکتی که خود به خود و بدون عایق و مانع خارجی ساکن شود قائل نیست.

٢. قسمت دوم : نتیجه عملی اختلاف نظر قدیم و جدید در باب حرکت

تمام آنچه در فرق بین نظر قدیم و جدید در مورد مسأله حرکت گفته شد