مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٠ - درس سوم فلسفه اشراق و فلسفه مشّاء

درس سوم : فلسفه اشراق و فلسفه مشّاء

فلاسفه اسلامی به دو دسته تقسیم میشوند: فلاسفه اشراق و فلاسفه مشّاء.

سر دسته فلاسفه اشراقی اسلامی، شیخ شهاب الدین سهروردی از علمای قرن ششم است، و سر دسته فلاسفه مشّاء اسلامی، شیخ الرئیس ابوعلی بن سینا به شمار میرود.

اشراقیان پیرو افلاطون، و مشّائیان پیرو ارسطو به شمار میروند. تفاوت اصلی و جوهری روش اشراقی و روش مشّائی در این است که در روش اشراقی برای تحقیق در مسائل فلسفی و مخصوصاً «حکمت الهی» تنها استدلال و تفکرات عقلی کافی نیست، سلوک قلبی و مجاهدات نفس و تصفیه آن نیز برای کشف حقایق، ضروری و لازم است، اما در روش مشّائی تکیه فقط بر استدلال است.

لفظ «اشراق» که به معنی تابش نور است، برای افاده روش اشراقی مفید و رساست، ولی کلمه «مشّاء» که به معنی «راه رونده» یا «بسیار راه رونده» است صرفاً نامگذاری است و روش مشّائی را افاده نمیکند. گویند علت این که ارسطو و پیروانش را «مشّائین» خواندند این بود که ارسطو عادت داشت که در حال قدم زدن و راه رفتن افاده و افاضه کند. پس اگر بخواهیم کلمهای را به کار بریم که مفید مفهوم روش فلسفی مشّائین باشد باید کلمه «استدلالی» را به کار بریم و بگوییم فلاسفه دو دستهاند: اشراقیون و استدلالیون.