مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦١ - برهان نفی دایره

مفروض منتقل شود. مثلًا جسمی که در این سر حیاط قرار دارد اگر بخواهد به آن سر حیاط منتقل شود باید راهی را طی کند و البتّه راههایی وجود دارد، یکی از آن راهها خطّ مستقیمی است میان آن جسم و آن نقطه، و باقی همه خطوط منحنی و یا منکسر.

از نظر حکم بدیهی عقل که نیازی به استدلال ندارد محال است که جسم با حرکت به نقطه مفروض منتقل شود و هیچیک از خطوط متوسّط را نپیماید. این امر محال همان است که اصطلاحا «طفره» نامیده میشود. نظّام در مورد برهان قطع که گفته شد بنا بر ترکب جسم از اجزاء غیر متناهیه حرکت امکان پذیر نیست گفته است که «طفره» صورت میگیرد و در مورد برهان تناسب که گفته شد لازمه اجزاء غیر متناهیه این است که حجم جسم غیر متناهی باشد گفته است تداخل صورت میگیرد.

تداخل عبارت است از اینکه دو چیز که هر دو نیازمند به مکان و حیز میباشند در آن واحد مکان و حیز واحد اشغال کنند. البتّه این نیز به حکم بدیهی عقل محال است.