بحث اول به شکل ایراد است: شما خودتان در باب مقوله اضافه گفتهاید هر چیزی نحوه خاصی از وجود دارد. وقتی میگوییم فلان شیء وجود دارد یعنی به نحوه خاص خودش وجود دارد نه به نحوه وجود دیگر. اگر از ما بپرسند آیا عرض وجود دارد یا خیر (این مثال را من میگویم) میگوییم وجود قائم به نفس ندارد، وجود لا فی الموضوع ندارد. ما از عرض انتظار نداریم که وجود لا فی الموضوع داشته باشد و الّا هر موجودی را میشود گفت وجود ندارد ولی وجود به نحو وجود یک شیء دیگر. میتوان گفت ممکن وجود ندارد یعنی وجودِ وجوبی ندارد و واجب الوجود هم وجود ندارد یعنی وجود امکانی ندارد. شما میگویید حرکت در خارج به صورت امر متصل وجود ندارد. میگوییم دو نحوه وجود برای امر متصل که در خارج وجود دارد میشود تصویر کرد: یک نحوه وجودِ امر متصل، مثل وجود خطی است که با مداد رسم میکنیم؛ یعنی به صورت امر تدریجی الحدوث و دفعی البقا که اجزایش با یکدیگر اجتماع در وجود داشته باشند به طوری که بتوان گفت این جزء و آن جزء با هم در یک آنْ وجود دارد. حرکت چنین نحوه وجودی ندارد.

اما نحوه دومی که برای امر متصلی که در خارج وجود دارد میتوان تصویر کرد این است که بگوییم به امتداد زمان وجود دارد؛ به امتداد زمان ممتد است که معنای آن این است که منطبق با زمان است. همانطور که زمان پس و پیش دارد و یک کشش است حرکت هم کشش ممتد به امتداد زمان است؛ یعنی هر مرتبهاش در مرتبهای از زمان وجود دارد نه اینکه جمیع مراتبش در جمیع زمانها وجود دارد و مثلًا جمیع مراتبش در آنِ آخر وجود داشته باشد. وقتی میگویند حرکت قطعیه یک امر متصل ممتد است نباید چنین تصور کرد که یک امر متصل ممتد و کششدار با تمام کشش و ابعادش همه با یکدیگر اجتماع در زمان دارند.

حرکت بُعدی دارد به بعد زمان. ما اگر دو امتداد مکانی را بر یکدیگر منطبق کنیم و مثلًا بگوییم پشت جلد این کتاب با روی این ضبط صوت بر یکدیگر منطبق هستند معنی این انطباق چیست؟ آیا معنایش این است که تمام روی ضبط صوت بر تک تک اجزای جلد این کتاب منطبق میشود؟ چنین نیست، بلکه معنایش این است که اجزای این بر