شهيد جاويد را درست انگاريم، ولى استناد به «كَانّي بِاوْصَالي ...» كه حاكى از آگاهى امام عليه السلام از شهادت است، به استحكام خود باقى است. و اساساً به لحاظِ شيوه گفتارى، صحيح نيست كه امام عليه السلام آن‌گاه كه در محاصره است و به گفته نويسنده: «اكنون مى‌داند كه كشته خواهد شد» بگويد: «مى‌بينم كه گرگ‌هاى بيابان‌ها ميان «نواويس و كربلا» بند بندِ مرا از هم جدا كرده و ...»

نتيجه اين كه، ايرادِ خطبه «خُطّ الموت» در روز هشتم ذى الحجّه و به هنگام بيرون شدن از مكّه به سوى عراق، حكايت صريح از آگاهى امام عليه السلام از شهادت است. [١]

٦. على بن الحسين عليه السلام فرمود:

خَرَجْنَا مَعَ الحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ، فَمَا نَزَلَ مَنْزِلًا وَ لا ارْتَحَلَ مِنْهُ إلَّا ذَكَرَ يَحْيَى‌ بنَ زَكَريَّا وَقَتْلَه، وَقَالَ يَوْماً: «ومِنْ هُوَ انِ الدّنْيَا عَلَى اللَّهِ‌

[١]. عن أبي عبد اللَّه عليه السلام: «انَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ فِي اشهُرِ الْحَجِّ مُعْتَمِراً ثَمَّ خَرَجَ الى‌ بِلادِهِ؟ قالَ لابَأسَ، وَانْ حَجَّ مِنْ عامِهِ ذلِكَ وَافْرَدَ الْحَجَّ فَلَيْسَ عَلَيْهِ دَمٌ، وَإِنَّ الْحُسَيْنَ بنَ عَلِيٍ عليه السلام خَرَجَ يَوْمَ الْتَّرْوِيَةِ الَى الْعِراقِ وَكَانَ مُعْتَمِراً (وسائل الشيعه، ج ١٤، ص ٣١٠). در حديث ديگر آمده است: وَقَدْ اعْتَمَرَ الْحُسَيْنُ عليه السلام فِي ذِي الْحَجَّةِ ثُمَّ راحَ يَوْمَ الْتَّرْوِيَةِ الَى الْعِراقِ وَالنَّاسُ يَرُوحُونَ الَى مِنى‌، وَلا بَاسَ بِالْعُمْرَةِ فِي ذِى الْحَجَّةِ لِمَنْ لايُرِيدُ الْحَجَّ (همان، ص ٣١١)، طبرى در تاريخ خود به نقل از ابو مخنف آورده است: طافَ الْحُسَيْنُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفا وَالْمَرْوَةِ، وَقَصَّ مِنْ شَعْرِهِ وَحَلَّ مِنْ عُمْرَتِهِ، ثُمَّ تَوَجَّهَ نَحْوَ الْكُوفَةِ (ج ٣، ص ٢٩٥) و امّا از نقل شيخ مفيد در ارشاد، ج ٢، ص ٦٧ طافَ بِالْبَيْتِ وَسَعى‌ بَيْنَ الصَّفا وَالْمَرْوَةِ وَاحَلَّ مِنْ احْرامِهِ وَجَعَلَها عُمْرَةً؛ لِانَّهُ لَمْ‌يَتَمَكَّنْ مِنْ تَمامِ الْحَجِّ مَخافَةَ انْ يُقْبِضَ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ». از اين تعبير برمى‌آيد كه امام عليه السلام در آغاز براى حج محرم شده بود سپس آن را به احرام عمره تبديل كرده است. ولى اين نقل را اعتبارى نيست؛ چرا كه با روايات ياد شده در اين باب، معارض است. بنابراين احرام امام، از همان آغاز، احرام عمره بوده است. و اين با هدف والايى كه امام عليه السلام در اين حركت داشت سازگار بود؛ چرا كه حكومت جبّار و بى‌تدبير اموى بر آن بود كه امام عليه السلام را در حرم خداى ترور و حرمت حرم را نيز هتك كند. و امّا امام عليه السلام با اين شيوه عمل، يعنى بيرون شدن از مكّه، در موسم حجّ، افزون بر اين كه اين طرح خائنانه را نقش بر آب كرد، حاجيان را از آن هدف والايى كه در پيش رو داشت، آگاه ساخت.